Top

Prezidente Ramos-Horta iha Asembleia Jerál ONU: Dezafiu globál husi mudansa klimátika to’o risku nukleár sira

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta halo diskursu iha Asembleia Jerál Organizasaun Nasaun Unida ba dala-81 iha Novaiorke.

DILI, 24 Setembru (TATOLI) – Líder mundiál 200-rein inklui Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hala’o diskursu iha Asembleia Jerál Organizasaun Nasaun Unida (ONU) ba dala-81. Iha diskursu oioin kona-ba dezafiu global ne’ebé hahú husi mudansa klimátika to’o risku nukleár sira.

Husi estadu illa ki’ik sira to’o membru permanente na’in-lima hosi Konsellu Seguransa nian, estadu membru sira troka malu iha pódiu mármore verde nakukun iha Salaun Asembleia Jerál nian hodi rezolve kestaun sira ne’ebé sira hili. Sujere limite ko’alia nian ba menutu 15, ho naroman mean ki’ik ida iha lutu ne’ebé lakan bainhira tempu hotu, maibé altofalante sira la tesi.

Prezidente Timor-Leste nian, Jose Ramos-Horta, fó-sai katak nasaun sira halibur arma nukleár sira “halo ita hotu moris besik katástrofe iminente”.

Xefe Estadu afirma, dolar biliaun barak maka investe iha perfesionamentu forma sira mate nian envezde investe frasaun ida hosi ida-ne’e iha bee moos, ai-han, eskola no klínika sira.

Delegasaun Timor-Leste nian lideradu Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun Bendito Freitas, akompana hela diskursu Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta halo diskursu iha Asembleia Jerál Organizasaun Nasaun Unida ba dala-81 iha Novaiorke.

Prezidente Ramos-Horta konsidera Prezidente EUA, Donald Trump  aten-barani, imprevizível, vizionáriu, konvida ema hotu poténsia nukleár sira no poténsia militár konvensionál prinsipál sira hotu no indústria sira, lahó exesaun.

“Ba Simeira ida iha sidade iha Portugál, atu ko’alia kona-ba No First Strike, hadi’a komunikasaun regulár entre líder sira hosi poténsia nukleár sira, no kompromisu kona-ba redusaun hosi arma nukleár sira ba dezativasaun totál no destruisaun arsenál nukleár sira iha dékada ida nia laran,” Ramos-Horta hateten.

“Ita-boot, Prezidente Trump, ida ne’ebé brani, ida ne’ebé imprevizível. Halo buat ne’ebé labele hanoin, no ita-boot sei hetan gratidaun no respeitu iha mundu tomak,” Ramos-Horta akresenta

Prezidente Ramos-Horta mós foti situasaun umanitária iha Kuba halo ema laran-kanek.

“Ami komprende katak EUA fornese ona millaun $100 iha emerjénsia umanitária asisténsia ba povu Kuba liu husi Caritas. Hodi tuir EUA tradisaun umanitária, no ba kriasaun ambiente ida konduzivu ba relasaun normál, Kuba-EUA ba tempu naruk, relasaun komersiál entre Kuba no EUA no mundu tomak bele hadi’a ona,” Ramos-Horta nia mensajen iha Asembleia Jerál ONU, Novaiorke.

Iha parte seluk, Xefe Estadu barak maka regularmente ultrapasa limite ne’ebé sujere. Líder kubanu matebian Fidel Castro estabelese rekorde iha tinan 1960, bainhira nia ko’alia besik oras haat ho balun. Laiha ema ida maka mai besik dezde ne’ebá.

Fó-sai dezenvolvimentu nasaun ida nian ka solusaun úniku ba problema sira maka tópiku ida ne’ebé maka akontese beibeik. Sira seluk hahú hosi intelijénsia artifisiál no mudansa klimátika to’o konflitu armadu sira no sira-nia efeitu iha nasaun viziñu sira, inseguransa ai-han no, klaru, reforma ONU nian.

Iha-ne’e maka amostra ida hosi tópiku sira ne’ebé temi hosi reprezentante sira hosi nasaun sira ne’ebé normalmente la sai hanesan títulu globál sira:

Prezidente Namíbia nian, Netumbo Nandi-Ndaitwah, hatete: “Ami sei la sai hanesan observadór pasivu sira ba esforsu sira ne’ebé hakarak atu desmantela ka hafraku sistema internasionál, ne’ebé maka serve ona ami durante tinan 80, maski ho falta balun.”

Nia husu ba dame, diálogu liu konfrontu no konvivénsia pasífika liu tensaun sira.

Nandi-Ndaitwah mós husu ba reforma krítiku hosi arkitetura finanseira internasionál, hodi sauda kriasaun hosi Ajénsia Avaliasaun Kréditu Afrikanu, ne’ebé maka tuir planu sei lansa iha Maurísia iha fulan-Outubru, hanesan “bloku konstrusaun ida hosi Áfrika ne’ebé maka sai na’in ba nia ajenda dezenvolvimentu no prosperidade nian.”

Prezidente Etiópia, Taye Atske Selassie, hatete: “Nasaun Unidas alkansa ona vitória notável sira hasoru pobreza maka’as. Maibé nunka sufisiente”, hodi temi pobreza no dezigualdade sistémiku hanesan motór sira hosi krize ekolójiku no ambiental.

Nikos Christodoulides, prezidente Xipre, hatete katak Estadu-membru ONU nia vontade loloos hodi kontribui no proteje sistema multilaterál sei garante katak bele hatán ba kestaun kontemporánea sira.

“Afinal, estadu sira lori kapasidade, esperiénsia no perspetiva oioin,” Christodoulides hatete.

Nia hatete katak Xipre, ne’ebé lokaliza iha kruzamentu hosi Europa, Ázia no Áfrika, ajuda ona hasoru emerjénsia globál no rejionál sira.

Notísia relevante: Preidente Ramos-Horta kongratula diskursu ikus Sekretáriu Jerál António Guterres

TATOLI

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!