Top

Adminstradór TTU: Oekusi no TTU nu’udar rejiaun ida de’it, labele haketak malu

Administradór Timor Tengah Utara (TTU), Provínsia Nusa Tenggara Leste (NTT), Yosep Falentinus Delasalle Kebo. Imajen TATOLI/Antonio Daciparu

OEKUSI, 25 setembru 2026 (TATOLI) – Administradór Timor Tengah Utara (TTU), Provínsia Nusa Tenggara Leste (NTT), Yosep Falentinus Delasalle Kebo, hateten, istorikamente Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA) kuaze hanesan ho TTU bazeia istória antigu nian.

Autoridade TTU ne’e deklara, perante diálogu Fraternidade Umana, nu’udar oradór prinsipál ne’ebé hala’o iha salaun konvensaun Palaban Oekusi.

“Ita ko’alia kona-ba Timor, espesifikamente Oekusi no TTU, ne’e hanesan rejiaun ida-ne’ebé labele haketak, tanba saida? Ita fila fali ba istória iha tinan-1899, bainhira Portugés ho Olandés sira hadau malu enklave rua ne’e. Primeiru mak Oekusi, no segundu mak Noemuti (agora iha TTU). Tanba ne’e maka TTU iha rejiaun espesiál ida, selain Wini itu melebel kan diri sebagai kaes metan, artinya semua dari sini,” nia hateten bainhira sai oradór iha diálogu Fraternidade Umana, ne’ebé hala’o iha salaun konvensaun Palaban Oekusi, ohin.

Notísia relevante:Aniversáriu sidade Kefamenanu, nu’udar opurtunidade hametin kooperasaun entre RAEOA-TTU

Administradór TTU ne’e, hateten, hafoin tinan-10 litigasaun entre Portugés no Olandés sira, Tribunál Supremu iha Paris deside iha tinan-1914 katak territóriu Portugés nian sei fó fila ba Oekusi, iha tempu ne’ebá rejiaun Noemuti, entrega ba Olandés sira, nune’e, ikusmai Oekusi fila ho Portugés sira, no Noemuti fila fali ba Olanda.

Nia afirma katak, iha Indonézia, kolónia sira husi Olanda nian, bainhira sira hetan ona independénsia iha tinan-1945, tenke entrega ba Indonézia, inklui Papua. Iha momentu ne’ebá, sira dehan katak Tim Tim bele ukun-an. Se Portugés sira mak koloniza, sira bele ukun-an, maibé Olanda sira labele.

Tanba iha Indonézia, iha konseitu ida katak kolónia sira-ne’ebé abandona hosi Olanda sira maka 100% propriedade Indonézia nian. Istória saida de’it, tanba Indonézia hetan ukun-an husi Olanda, tenke selu, selu to’o 2003 mak foin selu tomak. Ida-ne’e la’ós gratuitu. Iha Indonézia, ida-ne’e koñesidu hanesan “tanah negara,” signifika rai-ne’ebé kontrola husi Olanda sira, ne’ebé depois fó ba Indonézia. Entaun, Estadu iha direitu ba rai, ne’ebé hanaran tanah negara.

“La hanesan uluk, Indonézia mak selu ninia levantamentu husi Timór Lorosa’e, husik hela riku-soin hotu, nune’e la iha buat ida naran tanah negara, maibé Indonézia aplika termu “tanah negara” nia hateten.

Bainhira Olanda sira sai husi Indonézia, iha tinan-1950, Indonézia hasai ultimatu ida ba Olanda, “Se ita-boot la sai, ami sei la selu.” Segundu, ó la sai, ami imita, ikus mai sira foti-ain husi Papua, ne’ebé Papua (…) nia istória diferénsia do’ok husi Timor-Leste.

Notísia relevante:Tribunál Absolve Manifestante “Free West Papua’’

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!