SMASA Bobonaru hametin konservasaun bee-matan hasoru El Niño

BOBONARU, 28 Setembru 2026 (TATOLI) – Servisu Munisipál Ambiente no Saneamentu Ambientál (SMASA), Autoridade Munisípiu Bobonaru, hametin konservasaun bee-matan sira iha munisípiu ne’e atu hasoru impaktu husi El Niño, ne’ebé komesa sente ona liuhusi bailoron naruk.
Xefe Departamentu Planeamentu SMASA, Adriano Berre, hatete katak iha 2024, SMASA halo levantamentu ba rekursu bee-matan sira no identifika bee-matan 29 ne’ebé tama iha risku atu maran bainhira bailoro naruk.
“El-Niño ita komesa sente ona. Tanba ne’e, ita tau konservasaun bee-matan sira iha planu asaun anuál no orsamentu 2026”, Adriano dehan ba jornalista sira, ohin.
Nia esplika katak iha implementasaun planu ne’e, SMASA halo ona travasaun no kadalak iha bee-matan sira, inklui kuda ai-oan atu ajuda rai, bee hodi mantein no aumenta volume bee.
Ba tinan 2026, SMASA planeia halo travasaun iha bee-matan ualu no nia implementasaun iha trimestre primeiru no segundu.
Adriano informa katak SMASA konsege ona hala’o iha bee-matan haat, no ba trimestre ikus, SMASA sei halo pedidu ezekusaun atu implementa tan iha bee-matan haat seluk iha fulan-Dezembru. “Ita halo travasaun no kadalak ba mota-ki’ik sira atu bainhira udan mai, bee bele infiltra ba bee-matan no mós bele hamosu bee-matan foun”, nia realsa.
SMASA mós halo atividade kuda ai-oan iha bee-matan sira. Atividade ne’e implementa ona iha fulan-Abril, liuliu dada-bee ho objetivu atu ajuda volume bee nafatin iha nivel di’ak ka aumenta.
Adriano salienta katak bee-matan sira ne’ebé tama iha risku kuaze iha postu administrativu neen, ho balun lokaliza iha Bobonaru, Lourba, Maleubu, Kailaku, Atubuti, Tuturema no Atambua, inklui Bilupopon.
Iha Postu Administrativu Balibó, SMASA mós planeia halo atividade konservasaun iha bee-matan Bee-Lela iha Dezembru. Bee-matan ne’e fornese bee ba postu saúde no eskola iha área ne’ebá.
Nia subliña katak impaktu bailoro naruk bele afeta, liuliu ba feto no labarik feto tanba sira mak dalabarak diretamente hasoru difikuldade asesu ba bee. “Ha’u hanoin bailoro naruk nia impaktu liu ba feto no labarik feto, liuliu kona-ba bee. Ema ne’ebé diretamente sofre mak sira”, Adriano salienta,
Notísia relevante: SMASA-parseiru sira buka solusaun ba problema bee-moos iha Bobonaru
Nia apela mós ba komunidade atu proteje bee-matan husi atividade ne’ebé bele fó danus ba ambiente, hanesan tesi ai no sunu área besik bee-matan.
Adriano esplika katak bainhira ai sira iha bee-matan tesi no sunu, rai bele sai molik, no bainhira udan mai, bee la infiltra ba rai maibé halai liu de’it. “Kondisaun ne’e bele halo bee-matan maran iha tempu bailoro”, nia dehan.
SMASA mós servisu hamutuk ho parseiru World Vision no WaterAid ne’ebé sei hala’o programa to’o 2028. Agora, parseiru sira hala’o atividade iha Postu Administrativu Bobonaru no Atabae, inklui identifikasaun bee-matan no implementasaun programa konservasaun bee iha komunidade.
Notísia relevante: Bobonaru prepara resposta integrada atu hasoru impaktu El Niño
Jornalista: Sergio da Cruz
Editora: Maria Auxiliadora

