PAM Bobonaru husu empreza sira aselera PDIM hodi atinje progresu 60% to’o Dezembru

BOBONARU, 29 Setembru 2026 (TATOLI) – Prezidente Autoridade Munisípiu (PAM) Bobonaru, Paulo Moniz Maia, husu ba empreza lokál sira atu aselera implementasaun projetu Programa Dezenvolvimentu Integradu Munisipál (PDIM) pakote 22, hodi asegura progresu fizíku mínimu porsentu 30 to’o Dezembru 2026.
Paulo Moniz Maia hato’o apelu ne’e iha enkontru ho diretór kompañia sira, hodi haree hamutuk progresu no dezafiu implementasaun projetu PDIM pakote 22, ne’ebé asina ona kontratu iha 25 Juñu 2026.
Nia hatete katak maski implementasaun projetu sira la’o ona kuaze fulan tolu, maibé obra balun sei iha progresu ki’ik, inklui projetu ida konstrusaun eskola iha Saburai ne’ebé foin atinje 6%.
“Ida 6% ne’e labele halimar, idaidak fila tenke tuur hamutuk ho tékniku no badaen sira para aselera serbisu, tanba agora tama ona Outubru, la kle’ur tan udan mai ona. Konserteza ita serbisu iha udan laran ne’e ladún ida. Ida foin 6% ne’e sei falta 54% dentru fulan tolu ne’e bele halo hotu ka la’e, tanba ne’e mak hau husu para aselera to’o Dezembru tenke 60% bazeia ba kontratu ne’ebé ita asina ona”, nia iha dehan iha salaun Maria Tapó, tersa-feira ne’e.
Paulo alerta katak bainhira to’o Dezembru mak obra ne’ebé la atinje progresu fíziku 60% maka Autoridade Munisípiu Bobonaru sei foti desizaun rigoroza hasoru empreza implementadora.
“Porsentu ki’ik ne’e ami la haka’as imi, obriga imi ida. Se porsentu ki’ik nafatin imi simu osan mak ki’ik nia nafatin, restu ne’e fó ba ema seluk ona, hakarak ka lakohi. Se imi ezekuta projetu la hotu tinan oin, imi la hetan ona projetu tanba imi-nia naran aat ona. Se pontu hirak ne’e lakohi akontese maka tau iha ulun, serbisu halo tuir ba”, nia dehan.
Antigu deputadu ne’e mós husu ba enjeñeiru sira atu la haree de’it ba progresu fíziku, maibé tenke asegura kualidade konstrusaun, tanba projetu PDIM ne’e patrimóniu públiku no benefísiu ba komunidade.
“Kualidade ne’e importante tanba obra ne’e ita hotu nian, ita mak sei uza. Ha’u sei orienta enjeñeiru PDIM no Obra Públika halo monitorizasaun rotina para garante ninia kualidade” nia afirma.
Sekretáriu Autoridade Munisípiu Bobonaru ba Planeamentu no Dezenvolvimentu Integradu, Semedo Laco Costa, realsa katak orsamentu PDIM ba tinan 2026 iha montante 60%, enkuantu 40% seluk sei konsidera ba tinan tuirmai.
Biban ne’e, nia mós husu ba empreza sira atu aproveita tempu hodi aselera serbisu para atinje tarjetu katak to’o Dezembru projetu hotu-hotu tenke iha progresu fíziku minimu 60%, tanba autoridade transfere ona orsamentu adiantamentu 20% ba projetu klase A no 35% ba klase B hodi hahú implementa obra.
Nia mós apela ba empreza sira atu uza osan adiantamentu tuir finalidade no fó prioridade ba ezekusaun projetu PDIM, tanba programa ne’e importante ida husi programa prioridade iha munisípiu Bobonaru.
Diretór empreza Leobalu Unipessoal Lda, António Lema Berre, hatete katak projetu konstrusaun sistema bee-mos ho bomba eletrisidade iha aldeia Atubuti no Tuturema, suku Atudara, foin atinje progresu 13%, tanba implementasaun obra hasoru difikuldade, inklui kondisaun estrada no rai-halai iha área foho, ne’ebé difísil atu transporta materiál bá fatin projetu.
“Atudara foho estrada aat no rai-halai iha projetu estrada rurál ne’ebé kompañia Novalo Unip., Lda., halo kabetak tiha. Ne’e hadi’a di’ak tiha mak ami foi lori materiál bá, depois ami-nia lokál projetu ne’e mós iha área risku tanba konstrusaun tanke iha okos liu estrada la tama kuaze kilómetru 70, ema mak lalin, depois agora tempu bailoro, ema halo lia, ita buka ema atu lalin fatuk kerikil ho rai-henek tun bá ne’e susar la halimar”, nia relata.
Aleinde ne’e, Diretora Kompañia Marshela Unipessoal Lda., Santina Mafalda, dehan katak nia empreza hasoru difikuldade, tanba dezeñu projetu la totalmente adapta ho kondisaun rai iha terrenu.
“Ami-nia projetu konstrusaun Postu Saúde Tapo no rezidénsia pesoál saúde ne’e dezeñu tau iha fatin tetuk, maibé realidade implementa iha rai la tetuk, entaun presiza halo alterasaun no ajustamentu antes implementa obra. Depois rai kloot, ita atu tau materiál barak la di’ak, entaun fakar uitoan-uitoan hotu mak hatama tan fali”, nia hatete.
Diretora Kompañia Mona Rosa, Etelvina de Carvalho Santos, mós salienta katak obra konstrusaun armazein rai ai-moruk iha Balibó atinje 18%, ho dezafiu iha asesu ba ekipamentu no espasu limitadu iha área konstrusaun.
Nia afirma katak, ho orientasaun husi PAM Bobonaru, kompañia sei buka dalan atu aselera serbisu hodi atinje alvu 60% to’o Dezembru.
Bazeia ba dadus progresu fíziku, projetu kontinuasaun konstrusaun irrigasaun Raegeren lidera ho 87% porsentu. Sala multifunsaun suku Odomau atinje 33%, EBC Ozo iha suku Lontas Loloto’e 43%, enkuantu muru hale’u edifísiu CNE no Salaun Apuramentu Munisipál 38%.
Projetu sira seluk ho progresu ki’ik liu, inklui konstrusaun sala tolu EBF Saburai 6%, merkadu Mau-mali 7%, postu saúde no rezidénsia pesoál saúde suku Tapo 10%, postu saúde Lontas 11%, no sistema bee-mos ho bomba eletrisidade aldeia Atubuti no Tuturema 13%.
Projetu merkadu Loloto’e atinje 16%, armazein rai ai-moruk iha Balibó 18%, postu saúde no rezidénsia pesoál saúde Oe-elu 19%, no sistema bee-mos bomba eletrisidade suku Aidabaleten 19%.
Projetu reabilitasaun no konstrusaun irrigasaun Sordoli atinje 37%, sala tolu EBF Gelokaer 25%, konstrusaun sala tolu EBC Dom Caileto no reabilitasaun eskola primária 25% no sala neen iha Poelau, suku Maleubu, atinje 29%.
Notísia r elevante: PDIM Bobonaru: Progresu signifikativu iha 2025, dezafiu orsamentu difikulta implementasaun 2026
Jornalista: Sergio da Cruz
Editora: Maria Auxiliadora

