Top

Bee-matan Mugis no Raebouanan maran, komunidade buka alternativa

Kondisaun atuál bee-matan Mugis no Raebouanan hafoin maran kuaze fulan ida. Foto/Sergio da Cruz

BOBONARU, 30 Setembru 2026 (TATOLI) – Bee-matan Mugis no Raebouanan, iha suku Raifun, Postu Administrativu Maliana, Munisípiu Bobonaru, maran kuaze fulan ida, hodi difikulta komunidade asesu ba bee-moos ba nesesidade bázika loroloron.

Rezidente Maliana, Almeida Lopes, hatete katak bee-matan rua ne’e foin maran iha tinan ne’e, hafoin Governu orienta empreza internasionál PT Minarta halo reabilitasaun ba sistema irrigasaun Maliana I.

“Bee-kanu ne’e la mai ona, agora ami hasoru difikuldade boot, liuliu ami tun mai Raifun no Ritabou. Bee-posu no bee-fura sira mós maran hotu ona. depois bee-matan Mugis no Raebouanan mós la sai ona kuaze fulan ida”, Almeida informa ba Tatoli, iha Maliana, kuarta-feira ne’e.

Kondisaun atuál Bee-matan Mugis no Raebouanan hafoin maran kuaze fulan ida. Foto/Sergio da Cruz.

Nia hatete katak komunidade balun ne’ebé bá kuru bee tenke filafali bá uma ho masa mamuk no buka fali alternativu seluk. “Tinan-tinan bee la maran de’it, maibé tinan ne’e situasaun sai susar liután, ami bá kuru iha mota dook, balun presiza loos ne’e sosa de’it bee ema fa’an iha karreta”, nia dehan.

Iha parte seluk, Koordenadór Bee Timor-Leste, Empreza Públika (BTL, EP) Delegasaun Territoriál Bobonaru, Adriano da Cruz, dehan BTL mós observa katak bee-matan Mugis no Raebouanan, inklui bee-posu no bomba privadu sira, maran tanba fontes bee depende liu ba bee-matan Bulobu.

Nia salienta katak BTL kontinua distribui bee ba komunidade kada loron, maibé tuir oráriu no kapasidade bee ne’ebé disponivel. “Komunidade balun lamenta tanba bee sai ki’ik no intupidu. Ida-ne’e bele akontese tanba kliente balun halo koneksaun ilegál ne’ebé dezvia bee liu husi metru kontadór, hodi halo impaktu ba kliente sira iha rohan”, Adriano hatete.

Nia esplika katak sistema distribuisaun bee públiku BTL iha Bobonaru depende ba fontes bee gravitasaun lima no bee-matan Bulobu. Bee husi Bulobu, tuir Adriano konsentra no hetan tratamentu iha Estasaun Tratamentu Bee, antes hasa’e ho bomba ba tanke rezervotóriu iha Pemancar no Santa Kruz kontinua distribui ba zona I, II no III.

Adriano realsa katak problema volume bee no presaun bee mós liga ho situasaun mudansa klimátika ne’ebé afeta fontes bee. “Kuandu volume bee no presaun natoon, ami distribui. maibé kuandu volume la natoon, ami tenke maneja tuir kapasidade ne’ebé iha nune’e komunidade hotu bele hetan bee”, nia dehan.

Responsavel ne’e subliña katak BTL labele halo milagre atu aumenta fornesimentu bee se materiál no infraestrutura ne’ebé presiza seidauk natoon.

Ho krize bee ne’ebé akontese agora maka halo komunidade ne’ebé antes uza sistema privadu komesa husu atu rejista no uza sistema bee públiku. “Ho krize bee hanesan ne’e, sira mai no obriga atu rejista. Maibé, ami mós tenke haree volume no presaun bee. Kuandu natoon, ami simu, maibé kuandu la natoon, ami labele garante bee sei to’o ba sira”, nia esplika.

Nia hateten BTL sei kontinua analiza pedidu komunidade ne’ebé hakarak tama ba sistema bee públiku, tuir kapasidade fornesimentu bee ne’ebé disponivel.

Komandante Autoridade Protesaun Sivíl (APC) Delegasaun Territoriál Munisípiu Bobonaru, Zeca Michael, dehan iha fulan kotuk avizu ona ba komunidade atu konserva bee-matan, kuidadu ai-han no labele sunu rai arbiru, nune’e labele kauza bee-maran.

Nia dehan dadaun ne’e sei halo koordenasaun ho DirÁsaun Servisu Munisipál Agua no Saneamentu (DSMASA) no BTL atu buka meiu hodi apoia komunidade.

“Agora ita sei ba identifika, foti dadus lai mak ita foin halo mapeamentu dehan área ida-ne’e mak presiza liu bee-moos, medida ita sei prepara bee, tanke fiber, karik akontese bee-maran entaun ita prontu apoia bee-moos ba, más ita la fornese ba uma-kain idaidak, ita tau iha fiber deit depois idaidak bá kuru”, nia salienta.

Notísia relevante: BTL Bobonaru instala metru-kontadór 1.838 no halibur reseita rihun $48

Jornalista: Sergio da Cruz

Editora: Maria Auxiliadora

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!