ME sei halo avaliasaun nasionál literasia no numerasia iha tinan-ne’e nia rohan

DILI, 30 Setembru 2026 (TATOLI)–Ministériu Edukasaun (ME) sei hala’o avaliasaun nasionál kona-ba literasia no numerasia iha tinan-ne’e nia rohan, hodi sukat no haree fali nivel koñesimentu estudante sira iha Timor-Leste.
“Ita sei halo teste literasia no numerasia, atu ita bele haree katak pelumenus nivel literasia Timor nian ne’e oinsá,” Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, dehan hafoin partisipa reuniaun Konsellu Ministru, iha Palásiu Governu, Kuarta ne’e.
Nia hateten ME estabelese ona ekipa pedagójika ne’ebé kompostu husi formadór sira husi INFORDEPE, pesoál kurríkulu no asesór sira, ne’ebé sei tun ba munisípiu sira hodi fó apoiu ba profesór sira iha prosesu hanorin literasia no numerasia.
“Ami halo formasaun ba munisípiu sira, no kada munisípiu kompostu husi ema na’in-lima, hodi fó apoiu ba profesór sira,” governante ne’e tenik.
Ministra Dulce mós hateten katak nia dalaruma tun diretamente bá eskola sira hodi haree prosesu aprendizajen iha saladeaula, inklui oinsá profesór sira hala’o aula, kondisaun limpeza eskola, implementasaun planu aula no mudansa tempu husi matéria ida bá matéria seluk.
Avaliasaun literasia ba estudante ida mak haree nia bele lee no komprende testu ka lae–estudante lee testu ida ho atensaun, labele husu ajuda husi kolega, responde pergunta tuir testu no bele uza resposta múltipla-eskolla, loos/sala, ka resposta badak no mós avaliadór labele fó resposta ba estudante.
Enkuantu, numerasia haree estudante bele komprende no rezolve problema matemátika simples. Nia regra mak pergunta tenke tuir nivel estudante, estudante tenke halo rasik, bele uza papél no lápis ba kalkulasaun, se regra teste permite no resposta tenke hatudu rezultadu loos.
Nia hateten katak ME foin hahú halo esforsu rekuperasaun ba aprendizajen, no iha 2025 hahú haree indikasaun pozitiva iha literasia no numerasia.
“Agora ita foin halo rekuperasaun. Iha 2025 taxa literasia no numerasia komesa di’ak–labarik ne’ebé nia literasia no numerasia ladi’ak komesa menus. Ida ne’e indikasaun di’ak,” ministra afirma.
Ministra Dulce garante katak ME sei kontinua halo esforsu liuhusi formasaun ba profesór, vizita saladeaula, monitorizasaun jestaun eskolár no haree implementasaun planu aula sira, hodi asegura prosesu aprendizajen la’o tuir objetivu.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade

