Top

MPRM hahú peskiza jeotéknika ba projetu petrolíferu iha Natarbora

Reprezentante MPRP, autoridade lokál no PNTL halo lansamentu ba investigasaun jeoténika iha Natarbora. Foto:Afonso do Rosário

MANATUTU, 1 Outubru 2026 (TATOLI) — Ministériu Petróleu no Rekursu Minerál (MPRM) iha kinta ne’e, halo lansamentu ba investigasaun jeoténika hodi rekolla dadus kona-ba kondisaun rai no rai okos ho objetivu halo dezenvolvimentu ba futuru infraestrutura energjétika.

Atividade ne’e halo iha Natarbora, postu administrativu Barique, Munisípiu Manatutu, ho objetivu apoia estudu tékniku sira tuir iha rota (dalan) sira ne’ebé planeia ona ba kadoras Greater Sunrise no Bayu-Undan nian mai Timor-Leste.

Peskiza ne’e responsabiliza husi empreza joint venture PT Taka Hydrocore, husi Indonésia, no Earth Geophysical Science (EGS) Timor-Leste, ho objetivu atu halibur dadus kona-ba kondisaun rai, ne’ebé sei sai baze ba estudu enjeñaria no planeamentu infraestrutura industriál sira ne’ebé Governu planeia atu dezenvolve iha Natarbora.

Lansamentu ne’e halo husi Koordenadór-Jerál Unidade Projetu Natarbora Downstream, Krispin Fernandes, reprezenta Ministru Petróleu no Rekursu Minerál, Francisco Monteiro, Administradór Postu Administrativu Barique-Natarbora, José Ramos, reprezentante PT. Taka Hydrocore no EGS Timor-Leste, Djuara Situmeang ho Vicente Maubosi, líder komunitária, komunidade lokál no lia-nain.

Iha okaziaun, Krispin Fernandes esplika katak lansamentu investigasaun jeoténika ne’e marka inísiu husi prosesu investigasaun enjeñaria atu halo karakterizasaun ba kondisaun rai iha fatin ne’ebé sei konsidera ba instalasaun infraestrutura enerjétika.

Tuir nia, iha perfurasaun balun husi rai leten too rai okos kuaze metru 20 nia profundidade, enkuantu sira seluk ho 40.  Nia esplika, perfurasaun ne’e sei foti amostra rai kada metru ida ka rua no informasaun sira ne’e sei tau hamutuk no lori ba laboratóriu hodi halo teste ba nia parámetru fíziku, parámetru kímiku no parámetru sira seluk tan.

“Rezultadu hirak ne’e sei ajuda atu halo karakterizasaun ba área Natarbora no determina se kondisaun rai apropriadu ka lae atu simu futura infraestrutura industriál,” nia dehan.

Krispin esplika, investigasaun ne’e importante tebes, tanba infraestrutura sira ne’ebé sei konstrui iha Natarbora sei presiza fundasaun ne’ebé forte no adekuadu ho kondisaun rai. Dadus husi investigasaun sei ajuda enjeñeiru sira atu determina tipu fundasaun ne’ebé presiza, inklui posibilidade uza piling ka estaka ba estrutura todan sira.

“Ida ne’e mak intensaun husi investigasaun jeotéknika ne’e hodi nune’e bele fó serteza mai ita katak bainhira ita halo planta LNG [ Liquified Natural Gas]  iha ne’e, fatin ne’e seguru ka lae no ita bele hatene kustu hirak mak ita bele uza ba konstrusaun planta sira iha Natarbora”, esplika.

Krispin Fernandes haktuir, planta ba projetu ne’e presiza rai 2.000 too 3.000 hektares konforme rai ne’ebé Governo indika ona. Maibé, dirijente ne’e rekoñese katak ida ne’e seidauk iha serteza katak hektares hirak mak atu indika ba projetu ne’e, tanba sei halo investigasaun ka levantamentu dadus topografia no levantamentu dadus sira seluk.

Hafoin investigasaun jeotéknika ne’e remata, MPRM sei halo levantamentu dadus rai nian ne’ebé tuir informasaun preliminar husi empreza austaliana Woodside nia estimasaun, konstrusaun planta LNG presiza rai hektares 500, enkuantu medida rai ba planta sira seluk hanesan petrokímia no refinaria no sira seluk tan sei iha prosesu estimasaun kona-ba área hirak mak sei utiliza hodi halo konstrusaun.

Krispin Fernandes otimiza katak peskiza jeoteknika ne’e sei hetan rezultadu pozitivu, tanba tuir nia, teste ne’e sempre iha rezultadu liuhusi foti amostra hodi lori ba halo teste laboratoriál.

“Teste ne’e importante hodi hatene estrutura rai ne’e husi metru ida ba leten eziste saida no tipu rai ne’e rai henek ka fatuk ka tahu. Husi amostra rai ne’e mak bele ajuda bainhira halo dezeñu enjeñaria hodi define estrutura rai ne’ebé adeakuadu ba konstrusaun planta. Intensaun hosi investigasaun jeoténika ne’e atu fó serteza mai ita katak bainhira ita halo planta LNG iha ne’e, fatin ne’e seguru ka lae, no ita bele hatene kustu hirak ne’ebé presiza ba konstrusaun planta sira iha Natarbora,” nia dehan.

Iha fatin hanesan, Reprezentante PT Taka Hydrocore, Djuara Situmeang, destaka importánsia peskiza jeotéknika hodi halo konstrusaun ba planta LNG.

Tuir Djuara Situmeang, se rai nia kapasidade la sufisiente, enjeñeiru sira presiza define solusaun fundasaun apropriada, inklui sistema perfurasaun ho profundidade no dimensaun ne’ebé tuir kondisaun rai.

Durante perfurasaun, sei foti amostra rai atu hatene tipu no estrutura rai iha profundidade oioin. Amostra hirak ne’e sei ajuda atu identifika se rai ne’e kompostu hosi rai-henek, fatuk, tahu ka materiál sira seluk.

Além hosi tipu rai, investigasaun mos sei determina nia forsa no propriedade mekánika ne’ebé importante ba dezeñu fundasaun no infraestrutura.

Dirijente hateten, amostra rai ne’ebé foti iha Natarbora sei lori ba laboratóriu empreza nian iha Ciputat, Jakarta, Indonézia. Teste ne’e sei inklui avaliasaun ba propriedade fízika, mekánika no kímika.

“Dadus kímiku mos importante atu haree relasaun entre rai no estrutura betão, no atu determina sistema protesaun ba infraestrutura,” nia dehan.

Enjiñeiru ne’e konsidera karak investigasaun ne’e importante la’ós de’it atu hatene materiál no kondisaun rai, maibé mos ba kustu finanseiru. Bainhira la hatene kondisaun rai, estrutura bele sai boot liu no kustu mos aumenta.

Servisu peskiza ne’e sei kontinua to’o dezembru 2026, enkuantu relatóriu kompletu kona-ba investigasaun prevee atu remata iha Marsu 2027.

Iha fatin hanesan José Ramos, lori povo Barique nia naran agradese tebes ba Governo ne’ebé ho misaun no vizaun polítika ba dezenvolvimentu iha Natarbora.

“Atu hatete de’it ba ita hotu katak hanesan timoroan, hanesan Manatutu oan no hanesan Barique oan pronto atu koopera ho Estadu iha kualker momentu no kualkr lugar”, nia afirma.

Hafoin halo lansamentu ba investigasaun jeotéknika ne’e, MPRM ho empreza joint venture no komunidade lokal halo vizita ba projetu investigasaun Nearshore besik tasi ibun Natarbora hodi haree direta instalasaun ekipamentu ne’ebé instaladu ona iha área referida.

Investigasaun Nearshore sei hala’o iha zona tasi besik kosta Natarbora no tama iha prosesu kontratasaun ketak. Servisu ne’e sei hala’o husi empreza joint venture, PT.Geoace no PT. Amythas, husi Indonézia.

Notísia relevante: Timor GAP no EPIC esplora kolaborasaun estratéjika ba dezenvolvimentu lojítistiku petróleu no gás

Jornalista: Afonso do Rosário

Editora: Isaura Lemos de Deus

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!