Top

Prezidente Ramos-Horta husu justisa klimátika ba nasaun vulnerável

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta. Imajen TATOLI/Egas Cristóvão

DILI, 09 Outubru 2026 (TATOLI)–Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, nota nasaun vulnerável sira ne’ebé kontribui uitoan liu ba emisaun globál kontinua lori todan katastrófiku ne’ebé boot liu, tanba ne’e nia husu justisa klimátika.

“Kona-ba justisa klimátika globál, ha’u reflete kona-ba ha’u-nia vizita ba Tuvalu nu’udar avizu ne’ebé klaru no urjente ba umanidade. Nasaun vulnerável sira ne’ebé kontribui uitoan liu ba emisaun globál kontinua lori todan katastrófiku ne’ebé boot liu,” Ramos-Horta hato’o ba Jornalista sira hafoin fila husi viajen traballu iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Kinta ne’e.

Nia esplika, sobrevivénsia Estadu insulár Pasífiku sira-nian fundamentálmente kestaun justisa ida -e’ebé ezije resposta imediata no koletiva husi komunidade internasionál.

Ramos-Horta hatutan, molok simeira globál kona-ba mudansa klimátika (COP31), nia trasa ajenda pragmátika ho pontu lima hodi ramata ho promesa-mamuk sira no hakat ho asaun ba implementasaun, no insiste katak limite manas globál grau 1,5 tenke kontinua sai liña mean absoluta ida.

Notísia relevante : Prezidente Ramos-Horta iha Asembleia Jerál ONU: Dezafiu globál husi mudansa klimátika to’o risku nukleár sira

Deklarasaun Taku Pakasoa iha 06 Outubru 2026, ho nia konteúdu: apoia konkretu ba Nasaun Illa Kiik Dezenvolve (SIDS) no Nasaun Menus Dezenvolvidu (LDC) atu hasae mitigasaun, adapta ba mudansa klima, no reziliénsia ba lakon no estragu. Tuvalu, hanesan nasaun SIDS iha Pasífiku, kontinua hato’o urjénsia globál kona-ba ameasa tasi-sa’e ne’ebé bele halakon nasaun kiik sira. Timor-Leste tama iha kategoria SIDS no LDC.

Pre-COP iha Fiji-Tuvalu tau nasaun kiik sira ne’ebé hetan impaktu maka’as husi mudansa klimátika hodi ezije asaun, finansiamentu no responsabilidade. Kestaun ne’ebé sei domina iha COP31 mantein ho objetivu 1,5°C atu aselera tranzisaun enerjia moos, hasa’e finansa klima, no fó preokupasaun liu ba nasaun vulnerável.

Antes ne’e Nasaun Unida fó sai katak bainhira sei la konsege alkansa meta Akordu Paris, manas sei sa’e to’o 1,8°C, iha senáriu pior liu bele to’o 2,6°C karik laiha mudansa polítika.

Dokumentu UE dehan “laiha fatin” ba kompromisu finansa klima foun iha COP31, foku tenke nafatin iha implementasaun desizaun ne’bé iha ona. Turkia, hanesan Prezidente COP31, anúnsia ambisaun atu hasa’e eletrifikasaun globál to’o 35% iha tinan 2035.

Iha sorin seluk, Timor-Leste nia pozisaun hanesan loos ho Tuvalu: emisaun kuaze zero, maibé hetan impaktu uluk liu.

Jornalista     : Hortêncio Sanchez

Editora          : Julia Chatarina

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!