Santos hein dokumentasaun husi Governu atu hahú negosiasaun formál kona-ba futuru Bayu-Undan

DILI, 9 Outubru 2026 (TATOLI) – Empreza petrolífera Santos kontinua hein dokumentasaun husi Ministériu Petróleu no Rekusru Minerál (MPRM) atu hahú negosiasaun formál ho Governu Timor-Leste kona-ba futuru dezenvolvimentu kampu gás Bayu-Undan, ne’ebé iha pontesiál atu atrai investimentu foun no kria reseita ba nasaun iha tinan sira oin mai.
Santos, liuhusi deklarasaun iha 01 Outubru 2026, hatete katak diskusaun ho Governu Timor-Leste kontinua iha dalan konstrutivu, no hein atu simu proposta, apoiu regulatóriu, akordu fiskál no dokumentasaun relevante seluk atu avansa planu dezenvolvimentu Bayu-Undan.
Tuir komunikadu ne’ebé Tatoli asesu ohin, iha Fevereiru 2026, Santos aprezenta ba Governu konseitu alargada ne’ebé propoin kona-ba sentru Carbon Capture and Storage orijinál (CCS) ka Kaptura no Armazenamentu Karbonu, hamutuk ho sentru produsaun no prosesamentu enerjia ne’ebé luan liután. Konseitu ne’e dezenvolve ho eskema ida atu akomoda sujestaun husi ministériu no vizaun hamutuk ida kona-ba futuru Bayu-Undan.
Tuir Santos, MPRM informa katak Governu kontinua dezenvolve kuadru kompriensivu ida atu konsidera opsaun projetu tolu, ne’ebé halo prosesu preparasaun sai kompleksu liután.
Santos mós hateten katak, hanesan projetu Greater Sunrise, dezenvolvimentu ho eskala boot hanesan ne’e presiza negosiasaun kona-ba akordu konjuntu entre empreza no Governu Timor-Leste antes asina akordu finál. Tanba ne’e, empreza ne’e hein atu simu dokumentasaun ne’ebé husu ona, atu prosesu negosiasaun bele hahú iha tempu badak nia laran.
Tuir Santos, dezenvolvimentu foun Bayu-Undan iha potensiál atu kria empregu, aumenta kapasidade traballadór lokál, dezenvolve koñesimentu tékniku no fó kontribuisaun ba ambisaun Timor-Leste iha setór enerjia.
Empreza ne’e mós subliña katak importante atu kontinua dezenvolvimentu tuir planu, hodi mantein no transfere kapasidade no koñesimentu ne’ebé dezenvolve ona iha operasaun Bayu-Undan ba projetu sira tuirmai. Ho nune’e, benefísiu husi investimentu foun bele hahú kontribui ba Timor-Leste sein atrasu.
Iha deklarasaun ne’e, Santos afirma katak nafatin prontu atu kontinua komunikasaun konstrutiva ho Governu Timor-Leste no hein atu simu dokumentasaun husi MPRM, hodi permite negosiasaun formal hahú iha fulan Outubru.
Iha tempu hanesan, Chief Strategy Officer (CSO) Santos, Tracey Winters, hato’o katak Timor-Leste iha oportunidade atu sai líder rejionál iha área seguransa enerjia no deskarbonizasaun liuhusi utilizasaun foun ba infraestrutura Bayu-Undan.
Iha nia diskursu iha Australia–ASEAN Business Forum, iha Adelaide, Austrália, iha 29 Setembru 2026, Winters dehan katak Bayu-Undan bele sai parte importante husi infraestrutura deskarbonizasaun rejionál nian.
“Bayu-Undan bele kria reseita foun, empregu, kapasidade lokál no papél ba Timor-Leste iha sentru deskarbonizasaun rejionál”, nia dehan.
Lembra katak, durante dékada rua liubá, Bayu-Undan kontribui ona ba reseita, empregu no atividade ekonómika iha Timor-Leste. Agora, Santos servisu hamutuk ho Governu no Ministériu atu estuda dalan atu reutiliza infraestrutura ne’e ba projetu CCS ho eskala boot, no dezenvolve gás ne’ebé sei iha, inklui potensiál atu prosesa gás husi kampu sira seluk ne’ebé besik.
Nia mós uza projetu CCS Santos nian iha Moomba, South Australia, nu’udar ezemplu kona-ba utilizasaun infraestrutura ne’ebé eziste ona atu dezenvolve indústria foun. Tuir nia, projetu Moomba rai ona CO2 ho kuantidade ne’ebé ekivalente ba tonelada millaun 2,3.
Santos investe ona iha Timor-Leste durante liu tinan 20 no sai operadór atuál ba Bayu-Undan. Tuir deklarasaun empreza nian, kampu ne’e kontribui ona liu billaun $25 ba Fundu Petrolíferu Timor-Leste.
Ho dezenvolvimentu foun ne’e, Santos haree Bayu-Undan nu’udar oportunidade ida atu kontinua aproveita infraestrutura ne’ebé eziste ona, kria atividade ekonómika foun no haforsa partisipasaun Timor-Leste iha transformasaun enerjia rejionál.
Notísia relevante: Governu simu korrespondénsia husi Santos kona-ba interese atu kontinua produsaun iha kampu Bayu-Undan
TATOLI

