Timor-Leste no Tailándia konkorda atu habelar kooperasaun iha área lima inklui kombate fraude online

DILI, 09 Outubru 2026 (TATOLI) – Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão no Primeiru-Ministru Tailándia Anutin Charnvirakul, konkorda ona atu habelar kooperasaun iha área lima inklui kombate fraude online no transnasionál sira.
Deklarasaun imprensa ne’e Primeiru Ministru Anutin Charnvirakul, iha okaziaun vizita ofisiál Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, ba Tailándia.
Primeiru-Ministru Reinu Tailándia haksolok tebes simu fali Primeiru-Ministru Xanana Gusmão iha Tailándia ohin, ba dala uluk dezde Timor-Leste sai membru plenu ASEAN nian iha tinan kotuk tanba Xanana Gusmão, nu’udar belun boot ida hosi Tailándia.
Dala ida tán, Anutin fó parabéns ba Primeiru-Ministru Xanana Gusmão kona-ba Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN no garante ba nia katak Tailándia sei hamriik nafatin iha Timor-Leste nia sorin iha ninia viajen ASEAN nian.
Molok hasai deklarasaun konjunta, Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão no Primeiru Ministru Reinu Tailándia, hala’o diskusaun produtivu ne’ebé foka liu ba área lima;
Dahuluk, vizita no konsulta sira iha nivel aas
“Ami kontente ho momentu pozitivu husi ami-nia relasaun sira. Ami hein vizita no atividade sira seluk hosi nivel aas hodi marka aniversáriu ba dala-25 hosi ami-nia relasaun diplomátika sira iha tinan oin,” Primeiru-Ministru Anutin informa liuhusi nota imprensa ida hamutuk ho Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, iha Bangkok, Tailándia, sesta ne’e.
Deklarasaun Konjunta sei sai hanesan roteiru ida ba Timor-Leste no Tailándia nu’udar parseria iha tinan sira tuir mai no estabelese ona mekanizmu konsulta bilaterál ida; enkontru dahuluk sei akontese iha Timor-Leste iha tempu badak.
Daruak, defeza no seguransa
Forsa Armada Tailándia nian mantén ligasaun espesiál ida ho Timor-Leste, tanba fó ona apoiu ba misaun sira manutensaun pás nian no harii pás nian iha nasaun entre tinan 1999 no 2002.
Xefe Forsa Defeza Tailándia iha tempu badak sei vizita Timor-Leste hodi aprofunda relasaun militár. Tailándia mós sei fó apoiu ba projetu memoriál ba Forsa Internasionál Timor Lorosa’e (INTERFET).
“Ami mós konkorda ona atu habelar kooperasaun hodi kombate fraude online no krime transnasionál sira seluk, tantu bilateralmente no iha kuadru ASEAN nian,” refere nota imprensa konjunta ne’e.
Datoluk, kooperasaun ekonómika
Primeiru-Ministru Tailándia fó benvindu ba partisipasaun nível aas Timor-Leste nian iha Enkontru Anuál Grupu Banku Mundiál no FMI nian iha Bangkok semana oin.
“Ami konkorda katak iha nafatin potensiál konsideravel atu habelar ami-nia ligasaun komérsiu no investimentu sira. Tailándia prontu atu halo parseria ho Timor-Leste iha área seguransa ai-han. Liután, ami sei serbisu hamutuk atu fasilita esportasaun produtu agríkola no ai-han prosesadu sira Tailándia nian no atu finaliza Memorandu Entendimentu kona-ba Komérsiu Foos nian iha tempu badak.”
“Ami diskute potensiál ba investimentu Tailándia iha Timor-Leste, partikularmente iha setór agrikultura no prosesamentu ai-han, enerjia, infraestrutura, turizmu, no ospitalidade. Ami apoia interasaun ne’ebé boot liu entre ami nia setór privadu sira.”
“Ami sei aselera finalizasaun Akordu Servisu Aéreu nian hodi permite semo diretu entre Bangkok no Dili iha tempu badak.”
Dahaat, kooperasaun dezenvolvimentu
Desde 2001, Tailándia fornese ona bolsa estudu no oportunidade formasaun hamutuk 800-resin ba Timor-Leste.
“Ita sei finaliza iha tempu badak Programa Kooperasaun Dezenvolvimentu Trienál 2026–2028, ne’ebé foka ba agrikultura sustentável, dezenvolvimentu komunitáriu, saúde públika, dezenvolvimentu rekursu umanu, no kapasitasaun relasiona ho ASEAN.”
Oras ne’e daudaun, ho inisiativa Sua Alteza Reál Prinseza Maha Chakri Sirindhorn, Projetu Dezenvolvimentu Labarik no Foin-sa’e sira implementa hela iha eskola neen iha Timor-Leste hodi hadi’a labarik sira-nia nutrisaun no saúde.
Dalimak, kooperasaun rejionál.
Tailándia sei kontinua apoia Timor-Leste nia integrasaun tomak iha Komunidade ASEAN, inklui liuhosi kapasitasaun hodi apoia Timor-Leste nia preparasaun hodi asume kargu prezidénsia ASEAN nian iha futuru.
“Ha’u apresia Primeiru-Ministru Gusmão nia apoiu ba Tailándia nia aprosimasaun kona-ba Miánmar. Ami sei servisu hamutuk atu promove envolvimentu ho Miánmar hanesan parte ida husi família ASEAN, enkuantu asegura kontinuasaun husi dezenvolvimentu pozitivu sira iha nasaun. Ha’u mós subliña katak Tailándia fó importánsia boot ba relasaun di’ak ho nasaun viziñu sira hotu,” PM Anutin akresenta.
Primeiru-Ministru Tailándia agradese Primeiru-Ministru Xanana Gusmão ba ninia amizade manas no diskusaun produtiva ohin.
“Ami-nia ekipa sira sei halo akompañamentu ba ami-nia konversa sira no prepara ba selebrasaun tinan 25 relasaun diplomátiku sira entre ami-nia nasaun rua iha tinan oin,” Primeiru-Ministru Anutin hateten.
Notísia relevante: Deklarasaun Konjunta entre Primeiru-Ministru Reinu Tailándia no Xanana Gusmão ho pontu importante 21
TATOLI

