Top

Deputada alerta ba Governu atu foti medida protesaun ba populasaun husi ahi-suar

Diresaun Nasionál Meterolojia Jeofízika (DNMG) liuhusi Resposavel Previzaun Públiku identifika kualidade ár iha Timor-Leste daudaun ne’e "extreme" ne'ebé bele fó impaktu ba saúde públiku. Imajen TATOLI/ Antonio Daciparu

DILI, 13 Outubru 2026 (TATOLI)-Deputada husi bankada Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN), Nurima Ribeiro Alkatiri, husu ba Governu atu antesipa medida protesaun ba populasaun husi impaktu ahi-suar ne’ebé daudaun akontese iha Timor-Leste.

Nia dehan importante ba Governu kria kondisaun hodi antesipa impaktu sira ba país ho forma ba populasaun ne’ebé vuneravel hanesan labarik, ferik-katuas, vendedór sira ne’ebé hala’o atividade iha merkadu no eskola sira atu iha kondisaun di’ak, liuliu estudante sira bele tuir prosesu ensinu-aprendizajen.

Nurima sujere halo distribuisaun máskara ne’ebé presiza no halo kampaña sensibilizasaun ba sidadaun hodi halo prevensaun husi impaktu ahi-suar. “No aproxima ho Governu rai seluk ne’ebé afetadu hodi buka apoiu malu rezolve kestaun referida”, nia levanta iha Parlamentu Nasionál, ohin.

Deputadu husi Bankada Kmanek Haburas Unidade Nasionál Timoroan (KHUNTO), António Verdial de Sousa, preokupa katak iha loron hirak ne’e hasoru situasaun ahi-suar, luiliu iha Dili no ida-ne’e bele fó impaktu ba saúde públika.

Nia solista ba Governu atu orienta entidade relevante, liuliu Ministériu Saúde atu alerta informasaun, nune’e populasaun hatene ninia impaktu hodi kuidadu an.

Tuir atualizasaun informasaun husi Diresaun Nasionál Meteorolojia no Jeofízika (DNMG) Timor-Leste, iha loron 13 Outubru ne’e kualidade ár sei di’ak fali, maibé sei temporária ba loron balun de’it tanba atividade sunu rai kontiua hela iha área Papua nian, iha loron (16-17 Outubru 2026) anin sei lori tan ahi-suar mai husi parte Indonézia-Papua nian mai to’o illa Timór.

“Ao mezmu tempu asosia ho epóka sunu to’os nu’udar profisionál agrikultura sira iha ita-nia rai rasik, iha ne’ebé sei kontinua halo kualidade ár la di’ak”, refere nota husi DNMG.

Iha situasaun ida-ne’e, DNMG sei kontinua monitoriza kualidade ár husi estasaun sira ne’ebé iha, akompaña ho kondisaun tempu no anin, liuliu keimada floresta sira iha rejiaun sira ne’ebé besik illa Timór nian.

“Informa ba públiku atu uza máskara liuliu labarik, idozu no ema vuneravel sira atu evita halo atividade fízika iha li’ur durante períodu ahi-suar barak”, DNGM alerta.

Fonómena fumasa ne’e akontese ona dezde loron 17 Setembru 2026 no kona-ba kualidade anin ne’ebé portál AccuWeather hatudu iha segunda-feira (12/10), Índise Kualidade Anin ka Air Quality Index (AQI) iha Dili atinje ona pontu 124, ne’ebé tuir eskala plataforma ne’e tama iha kategoria la saudavel (unhealthy).

Dadus ne’e hatudu katak konsentrasaun partíkula ki’ik tebes PM2.5 to’o 44 mikrograma kada metru kúbiku. Partíkula PM2.5 mak poluente ho medida kiik tebes ne’ebé bele tama iha dalan respiratóriu bainhira ema dada iis.

Aleinde bazeia ba atualizasaun National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) iha 08 Outubru 2026, fenómenu El Niño kontinua sai forte liután, ho probabilidade liu 83% atu kontinua iha kondisaun forte to’o forte tebes durante períodu Janeiru–Marsu 2027.

Notísia relevante: Ahi-suar husi Indonézia, ME alerta ba estudante sira uza máskara

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!