Governu prepara asinatura akordu DEFA liuhusi semináriu kona-ba ekonomia dijitál

DILI, 13 Outubru 2026 (TATOLI) – Ministériu Komérsiu no Indústria organiza semináriu atu avalia preparasaun Timor-Leste ba asinatura Akordu-Kuadru ASEAN kona-ba Ekonomia Dijitál (DEFA, iha inglés), antes asinatura akordu ne’e iha 12 Novembru 2026, iha Manila, Filipina.
Ministru Komérsiu no Indústria, Nino Pereira, hatete katak Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku, Francisco Kalbuadi Lay, mak sei asina DEFA iha Simeira ASEAN, enkuantu Akordu-Kuadru ASEAN kona-ba Konkorrénsia (AFAC, sigla inglés) sei asina husu nia parte via plataforma online.

Nia esplika katak semináriu ne’e buka atu avalia progresu no preparasaun ministériu sira-nian, liuliu iha área sistema aduaneiru, pagamentu eletróniku, enkuadramentu legál no koneksaun sistema dijitál ho nasaun membru ASEAN sira seluk.
Governante ne’e dehan DEFA sei sai instrumentu importante atu aselera transformasaun dijitál ekonomia iha Timor-Leste nian no adapta nasaun ba avansu teknolojia no oportunidade merkadu iha rejiaun.
“Akordu-Kuadru ASEAN kona-ba Ekonomia Dijitál ne’e atu aselera transformasaun dijitál ekonomia iha ita-nia nasaun. Tanba ita haree katak ASEAN oferese merkadu boot, Timor-Leste tenke ajusta no adapta an ba avansu teknolojia atu dijitaliza aspetu hotu iha atividade ekonómika”, nia dehan.
Ministru mós subliña katak integrasaun sistema aduaneira, pagamentu eletróniku no regulamentu legál bele fasilita atividade esportasaun no importasaun, inklui tranzasaun komersiál ne’ebé envolve mikro, pekena no médiu empreza.
“Transformasaun dijitál la’ós ona simplesmente ambisaun teknolójika ida. Ida-ne’e hanesan imperativu ekonómiku ida. Ba Timor-Leste, ida-ne’e aprezenta oportunidade importante ida atu diversifika ita-nia ekonomia, hametin kompetitividade ita-nia negósiu sira-nian, atrai investimentu, no partisipa ho signifikativu liután iha kadeia valór rejionál no globál sira”, nia salienta.

Nu’udar membru foun ASEAN, Timor-Leste buka atu aproveita DEFA hodi promove kooperasaun rejionál ne’ebé boot liu iha komérsiu dijitál, pagamentu eletróniku, identidade dijitál, fluxu dadus transversál, siberseguransa, no teknolojia emerjente sira. Akordu ida-ne’e bele ajuda hamenus kustu negósiu no permite mikro, pekena, no médiu sira atu alkansa kliente iha merkadu internasionál.
Embaixadór Uniaun Europeia (UE) iha Timor-Leste, Thorten Bargfrede, hatete katak UE kontinua apoia integrasaun Timor-Leste ba ASEAN, liuhsi serbisu hamutuk ho Sentru Komérsiu Internasionál (ITC).
Nia dehan katak apoiu ne’e buka atu garante sidadaun no negósiu ki’ik bele hetan benefísiu husi adezaun ba ASEAN, inklui oportunidade atu fa’an produtu no fornese servisu liuhusi plataforma dijitál.
Diplomata ne’e dehan UE akola ona millaun $3 liuhusi ITC atu apoia integrasaun Timor-Leste ba ASEAN, no planeia atu aumenta montante ne’e ba millaun $6 to’o $7.

Aleinde ne’e, Uniaun Europeia serbisu hamutuk ho Governu atu apoia literasia dijitál, protesaun dadus, no elementu esensiál sira seluk ne’ebé presiza ba transformasaun dijitál.
Nia hatete katak semináriu ne’e parte husi série atividade sira atu prepara Timor-Leste iha área ekonomia dijitál, inklui pagamentu online, no amonizasaun polítika nasionál ho ezijénsia ekonomia dijitál rejionál.
Notísia relevante: Vise PM Kalbuadi Lay sei reprezenta Timor-Leste hodi asina Akordu DEFA iha Manila
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

