ALFeLa fornese asisténsia legál ba vítima VBJ 500-resin iha tinan-2025

DILI, 14 Outubru 2026 (TATOLI) – Asisténsia Legál Feto no Labarik (ALFeLa) fornese asisténsia legál ba vítima violénsia doméstika, violasaun seksuál no krime seluk ne’ebé afeta feto no labarik hamutuk kazu 578 durante tinan-2025, iha munisípiu 12 no Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA).
Diretora Ezekutiva ALFeLa, Marcelina M. F. Amaral, informa katak kazu 578 ne’e kompostu husi kazu violénsia doméstika hamutuk 392, violasaun seksuál inklui abuzu seksuál ba menór hamutuk 137, ofensa simples kazu 31 no kazu sívil 18, ne’ebé inklui ezersísiu podér paternál no alimentasaun ba menór.
Husi kazu hotu-hotu ne’e, vítima barak liu mak feto, inklui feto menór 133, enkuantu mane menór hamutuk na’in-lima. Iha kazu violénsia doméstika 392, feto na’in 61 mak sai nu’udar xefe família.
Marcelina esplika katak ALFeLa kontinua fornese asisténsia legál ba vítima sira ne’ebé hasoru Violénsia Bazeia Ba Jéneru (VBJ) – inklui violénsia fízika, psikolójika, ekonómika no violasaun seksuál, hodi ajuda vítima sira asesu ba justisa.
Apoiu ba ema ho defisiénsia no dezafiu lian
Nia hatutan katak organizasaun ne’e mós fornese asisténsia ba benefisiáriu ho defisiénsia hamutuk na’in-24, kompostu husi ema ho defisiénsia intelektuál na’in-sanolu (10), komunikasaun na’in-haat, fízika na’in-haat, psikososiál na’in-haat, mentál na’in-ida no tilun na’in-ida.
Iha parte komunikasaun, husi kliente hamutuk 578, ema na’in-521 mak bele ko’alia Tetun (Feto 517, mane na’in-haat). Enkuantu kliente na’in-54 (Feto na’in-53, mane na’in-ida), labele ko’alia Tetun durante prosesu legál no uza de’it lian dialetu lokál.
Durante períodu Janeiru to’o Dezembru 2025, ALFeLa mós reprezenta kliente sira iha Ministériu Públiku no Tribunál sira hodi halo akompañamentu no seguimentu ba kazu hamutuk 2.156, inklui kazu antigu sira ne’ebé sei iha prosesu iha sistema justisa.
Aleinde ne’e, ALFeLa fornese konsellu legál ba vítima hamutuk 129, ne’ebé rejistu iha sistema baze dadus, iha munisípiu 12 no RAEOA.
Kazu sira ne’ebé hetan asisténsia legál husi ALFeLa no hetan ona desizaun tribunál iha área jurisdisaun haat mak Dili, Baukau, Kovalima no RAEOA, hamutuk 247.
To’o iha períodu relatóriu, ALFeLa iha kazu foun no kazu antigu ne’ebé sei ativu iha baze dadus hamutuk 1.432, kompostu husi feto na’in-1.403 no mane na’in-29. Kazu sira ne’e maioria mak violénsia doméstika no violasaun seksuál, ne’ebé presiza kontinua hetan asisténsia legál.
Apoiu lojístiku no parseiria ho rede referrál
Iha prosesu atendimentu ba vítima, ALFeLa mós garante apoiu transporte no hahán ba kliente sira durante prosesu investigasaun, dilijénsia no julgamentu iha tribunál, hahú husi prosesu iha polísia, Ministériu Públiku to’o tribunál.
Atu hametin asesu vítima ba justisa, ALFeLa kontinua kolabora ho instituisaun no organizasaun parseira sira liuhusi rede referrál iha munisípiu sira, ne’ebé realiza enkontru kada trimestru. Koordenasaun loroloron mós kontinua ho Unidade Ema Vulnerável (VPU) Polísia, OPL-MSSI, pontu fokál violénsia bazeia ba jéneru iha MSSI, uma-mahon sira, PRADET no autoridade relevante seluk.
Organizasaun uma mahon sira ne’ebé kolabora inklui Fokupers, Casa Vida, FCJJ, Uma Paz iha Baukau, Viqueque, Lautém no Oekusi, Uma Mahon Maria Tapo, Uma Mahon Salele no Uma Tránzitu Suai.
Marcelina afirma katak ALFeLa la hala’o servisu mesak, maibé kontinua servisu hamutuk ho parseiru sira atu garante vítima feto no labarik hetan protesaun no asesu ba justisa.
Nia mós hateten katak ALFeLa partisipa ativu iha enkontru jestaun kazu kada fulan no konferénsia kazu ne’ebé lidera husi MSSI, atu diskute kazu komplikadu sira no buka solusaun hamutuk, tantu iha nível internu organizasaun nian no ho parseiru sira.
Notísia relevante:Dadus VBJ ALFeLa: Dili-Baukau númeru aas, Manatutu ki’ik
Jornalista : Camilio de Sousa
Editór : Rafael Ximenes de A. belo

