ME la autoriza estudante ho diploma falsu tuir Ezame Nasionál

DILI, 14 Outubru 2026 (TATOLI)—Ministériu Edukasaun (ME) la autoriza estudante sira ne’ebé envolve iha kazu falsifikasaun diploma atu tuir Ezame Nasionál liuhusi prosesu normál.

Diretór Nasionál Ensinu Sekundáriu Jerál, Benjamin Fernandes, hateten katak estudante sira-ne’e bele buka dalan liuhusi prosesu rekursu ka ekivalénsia, tuir regra no prosedimentu ne’ebé ministériu estabelese.

“Maibé, estudante sira bele buka dalan liuhusi prosesu rekursu ka ekivalénsia, tuir regra no prosedimentu ne’ebé Ministériu Edukasaun aplika,” Benjamin Fernandes dehan ba jornalista sira iha Vila Verde, Dili, Kuarta ne’e.

Nia esplika katak iha kazu balun, irregularidade iha dokumentu eskolár foin deteta hafoin estudante sira partisipa ona iha prosesu ensinu no aprendizajen durante tinan balun. Tanba ne’e, ME sei kontinua halo verifikasaun atu identifika irregularidade sira no determina responsabilidade husi parte ne’ebé envolve.

Benjamin Fernandes subliña katak estudante sira, liuliu estudante klase 12, ne’ebé hakarak tuir Ezame Nasionál tenke kumpre rekizitu akadémiku no dokumentasaun ne’ebé estabelese, inklui iha valór ka nota ba períodu dahuluk no daruak.

“Estudante ne’ebé laiha diploma Ensinu Báziku labele kontinua ba Ensinu Sekundáriu no tuir Ezame Nasionál, tanba diploma Ensinu Báziku mak sai baze atu kontinua ba nivel ensinu tuirmai,” nia esplika.

Nia hatutan katak ME la tolera falsifikasaun diploma, maski estudante ne’e partisipa ona iha aula durante tinan balu. Estudante ne’ebé dokumentu eskolar la kompletu ka iha irregularidade tenke liuhusi prosesu verifikasaun no kumpre rekizitu ne’ebé vigora.

Antes ne’e, ME identifika diploma falsu hamutuk 31 iha eskola ualu (8), ne’ebé lokaliza iha Munisípiu Dili, Likisá no Manufahi.

Diploma falsu 31 ne’e fahe ba eskola sira hanesan tuirmai:

• Eskola Hati Kudus Yesus Bekora: diploma falsu tolu (3), ne’ebé liga ho diploma tempu Indonézia nian.
• Ensinu Sekundáriu Jerál (ESJ) 28 Novembru, ne’ebé agora konverte ona ba Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál: diploma falsu haat (4).
• ESJ 12 Novembru: diploma falsu rua (2).
• ESJ 4 Setembru Balide, Dili: diploma falsu 12.
• ESJ Cristal: diploma falsu haat (4).
• ESJ Katólika Paulo VI: diploma falsu tolu (3).
• ESJ 1912 Same: diploma falsu rua (2).
• ESJ Likisá: diploma falsu ida (1).

Estudante feto isin-rua mós bele tuir Ezame Nasionál

Aleinde asuntu diploma falsu, Benjamin Fernandes esplika katak estudante feto ne’ebé isin-rua la signifika katak sira automatikamente lakon direitu atu tuir Ezame Nasionál. Estudante sira-ne’e bele tuir ezame bainhira kontinua ativu iha prosesu ensinu no aprendizajen no kumpre kondisaun seluk ne’ebé estabelese.

Nia apela ba públiku, liuliu inan-aman no estudante sira, atu asegura katak dokumentu eskolar kompletu no válidu antes kontinua ba nivel ensinu tuirmai. Ida-ne’e importante atu evita problema iha prosesu rejistu no realizasaun Ezame Nasionál.

Kontekstu

Iha 08 Setembru 2026, Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, informa katak ME identifika falsifikasaun diploma ka dokumentu estudante nian no relata katak iha funsionáriu ka ema ne’ebé envolve iha pratika ne’e. Nia hateten katak ministériu sei investiga no foti medida tuir regra ne’ebé vigora.

Lee notísia relevante: Ministra Dulce de Jesus relata funisionáriu ne’ebé falsifika diploma estudante – TATOLI.

Antes ne’e, iha 03 Juñu 2026, Timor-Leste Coalition for Education (TLCE) mós identifika falta autentikasaun diploma no mekanizmu rigorozu atu responsabiliza autór falsifikasaun nu’udár problema importante ne’ebé presiza hetan solusaun.

Lee mós: Proteje diploma falsu, TLCE destaka pontu rua asegura obra Estadu – TATOLI.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade