Panorama Orsamentál 2027 promove diskusaun no diálog institusionál

DILI, 14 Outubru 2026 (TATOLI) – Parlamentu Nasionál realiza Semináriu Panorama Orsamentál 2027 hodi reflete no halo diálogu kona-ba situasaun ekonómika no finanseira nasaun nian, no mós perspetiva ba Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan oin.
Prezidente Komisaun C ba Asuntu Finansa Públika, Cedelízia Faria dos Santos, hatete semináriu ne’e ho objetivu atu promove diskusaun formál kona-ba OJE 2027, espasu diálogu téknika no institusionál ida ne’ebé permite rona perspetiva oioin no aprofunda koñesimentu kona-ba dezafiu prinsipál sira ne’ebé finansa públika Timor-Leste nian hasoru.
“Nune’e ita bele komprende di’ak liu kontestu ekonómiku ne’ebé OJE 2027 sei ezekuta iha tinan ida nia laran tuirmai, análize evolusaun reseita no despeza públika, situasaun makroekonómika, diskute sustentabilidade finansa públika, utilizasaun reseita petrolíferu no Fundu Petrolíferu, evolusaun dívida públika no identifika risku prinsipál sira ne’ebé bele kondisiona ezekusaun orsamentál”, nia hato’o iha abertura Semináriu Panorama Orsamentál 2027 iha edifísiu Ministériu Finansa, Aitarak-Laran, ohin.
Cedelízia dehan Komisaun rekoñese katak fiskalizasaun orsamentál ne’ebé efikás labele limita an de’it ba análize valór sira ne’ebé inskritu iha orsamentu, maibé presiza mós atu komprende presupostu sira ne’ebé sustenta valór sira ne’e, rezultadu ne’ebé hakarak hetan, risku asosiadu no liuliu kapasidade efetiva ezekusaun nian.
Nia dehan iha Orsamentu Jerál Estadu reflete prioridade nasionál sira, opsaun dezenvolvimentu nian no oinsá rekursu públiku sira ne’ebé disponivel distribui ba setór no nesesidade oioin.
Tanba ne’e, nia afirma, diskusaun orsamentál tenke buka atu responde la’ós de’it ba pergunta kona-ba Estadu hakarak gasta hira, maibé mós ba pergunta fundamentál sira.
Tuir Cedelízia, Governu iha responsabilidade atu define no ezekuta polítika públika sira no atu aprezenta ba Parlamentu proposta orsamentál ida ne’ebé koerente, realista no fundamenta didi’ak.
Parlamentu Nasionál iha responsabilidade atu analiza, kestiona, hadi’a no fiskaliza. Timor-Leste hasoru dezafiu importante sira iha área finansa públika, sustentabilidade modelu finansiamentu Estadu nian, utilizasaun responsavel ba reseita petrolíferu, jestaun dívida públika, kualidade despeza, ezekusaun investimentu públiku no kapasidade atu asegura rekursu ba jerasaun futuru sira mak asuntu ne’ebé presiza reflesaun séria no desizaun responsavel. “Ita labele avalia prezente bainhira la hanoin ba futuru”, nia afirma.
Tan ne’e, Panorama Orsamentál 2027 permite hamutuk iha espasu ida de’it, instituisaun oioin no perspetiva oioin kona-ba ekonomia no finansa públika Timor-Leste nian.
Nia hein katak, ho semináriu ida-ne’e sei sai oportunidade ba debate ida ne’ebé franka, nakloke no konstrutivu.
Iha fatin hanesan Vise-Prezidente Parlamentu Nasionál, Duarte Nunes, reforsa katak semináriu ne’e ho intensaun atu parte hotu, liuliu oradór sira fó ninia kontribuisaun sai matéria ida ba deputadu sira bainhira halo debate ba proposta OJE 2027.
Lembra katak, proposta Lei OJE 2027 ne’ebé Governu aprova no submete ba Parlamentu ho montante billaun $2.568,5.
Notísia relevante: Panorama Orsamentál 2027 akontese iha semana oin
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora

