ME hahú distribui Pontu Ezame Nasionál 2026 ba Servisu Edukasaun Munisipál

DILI, 16 Outubru 2026 (TATOLI)—Ministériu Edukasaun (ME), liuhusi Ministra Dulce de Jesus no Sekretáriu Estadu Ensinu Sekundáriu Jerál no Tékniku-Vokasionál, Domingos Lopes Lemos, hahú ona distribui pontu Ezame Nasionál 2026 ba Diretór Servisu Edukasaun Munisipál sira, iha Gabinete Nasionál Impresaun (GNI), Komoro, Dili, Sesta ne’e.
Koordenadór Gabinete Kurríkulu Unidade Nasionál, João Maupelu, hateten katak distribuisaun ne’e nu’udár etapa preparatória atu asegura materiál ezame nian to’o iha munisípiu sira ho seguru no tuir kalendáriu ne’ebé estabelese ona.

“Tanba ne’e, ohin ami hahú distribui pontu Ezame Nasionál. Ami husu ba Diretór Servisu Edukasaun Munisipál sira, hamutuk ho inspetór no ekipa, atu fó-atensaun no kuidadu ba materiál ezame nian, hodi asegura katak dokumentu sira to’o ho seguru iha fatin destinasaun,” João Maupelu hateten.
Tuir dadus ne’ebé ME aprezenta, estudante hamutuk 51.188 mak rejista atu partisipa iha Ezame Nasionál 2026, ne’ebé fahe ba modalidade ensinu oioin.
Estudante ensinu báziku hamutuk 25.267, ensinu sekundáriu jerál 22.100, ensinu sekundáriu tékniku-vokasionál 3.489 no estudante Programa Nasionál Ekivalénsia Ensinu Báziku hamutuk 332.
Maupelu esplika katak ME, liuhusi servisu relevante iha nivel nasionál no munisipál, hamutuk ho eskola sira, identifika ona estudante ho defisiénsia vizuál, auditiva no kognitiva atu determina apoiu ne’ebé sira presiza durante ezame.

Apoiu ne’e inklui adapta letra prova ba estudante ho defisiénsia vizuál, fó akompañamentu apropriadu ba estudante ho defisiénsia auditiva no ajusta pergunta ba estudante ho defisiénsia kognitiva, sein hamenus kompeténsia mínima ne’ebé estudante tenke atinje.
ME mós koordena ho diretór eskola no Autoridade Edukasaun Munisipál sira atu prepara sala espesífika ba estudante ne’ebé presiza kondisaun espesiál, inklui estudante grávida no estudante ne’ebé hasoru problema saúde. Ba estudante ida-ne’ebé hetan tratamentu iha Ospitál Nasionál, ministériu kontinua halo koordenasaun atu buka solusaun ne’ebé permite ba nia hodi tuir ezame.
Estudante tenke kumpre kritériu atu tuir ezame
ME enfatiza katak estudante sira-ne’ebé atu tuir Ezame Nasionál tenke kumpre kritéria avaliasaun no regra ne’ebé estabelese iha dekretu no despaxu ministeriál relevante.
Estudante sira tenke kumpre regra partisipasaun mínima ba aula, inklui frekuénsia 70%, tuir regra aplikável. Ministériu mós halo verifikasaun ba dokumentu eskolár no diploma atu asegura katak kandidatu sira kumpre rekizitu ne’ebé presiza.
João Maupelu hateten katak elaborasaun prova Ezame Nasionál bazeia ba matrís avaliasaun ne’ebé fahe pergunta sira ba grau difikuldade tolu: Pergunta fásil reprezenta 40%, pergunta médiu 40% no pergunta difísil 20%.
Pergunta fásil atu avalia koñesimentu fundamentál, pergunta médiu atu sukat komprensaun no kapasidade aplika koñesimentu, enkuantu pergunta difísil atu avalia dominasaun konteúdu, rezionamentu no kapasidade rezolve problema.
Disiplina ne’ebé tama iha ezame depende ba nivel no modalidade ensinu. Ba ensinu báziku, disiplina sira inklui Matemátika, Inglés, Portugés, Istória no Jeografia, Siénsia Fíziku-Naturál no Tetun. Ba ensinu sekundáriu jerál no tékniku-vokasionál, disiplina sira tuir área estudu no kursu idaidak.
ME husu eskola kontinua aula reforsu
ME orienta Diretór Servisu Edukasaun Munisipál no diretór eskola sira atu kontinua prosesu aprendizajen, liuliu aula reforsu ba estudante finalista sira, maski sira prepara hela ba ezame.
“Aula reforsu ne’e importante atu ajuda estudante sira hametin koñesimentu no prepara an di’ak molok realiza ezame,” Maupelu hateten.
Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus, husu ba diretór Servisu Edukasaun Munisipál sira atu koordena di’ak kona-ba distribuisaun materiál ezame nian iha munisípiu idaidak, no asegura katak prosesu tomak hala’o tuir kalendáriu no prosedimentu ne’ebé estabelese ona.
Nia subliña katak seguransa no konfidensialidade dokumentu ezame nian tenke mantein durante viajen tomak, hahú husi entrega materiál to’o simu iha destinasaun husi autoridade ne’ebé iha kompeténsia.
Ministra ne’e mós husu atu transporta no rai materiál ezame iha fatin seguru, verifika kuantidade tuir lista distribuisaun no entrega ho didi’ak, hodi evita lakon, estragu ka divulgasaun dokumentu ba ema ne’ebé laiha autorizasaun.
Dulce de Jesus orienta superintendente no inspetór eskolár sira atu monitoriza prontidaun sentru ezame, verifika kumprimentu prosedimentu no relata lalais problema ka violasaun ruma ba autoridade kompetente.
Nia mós lembra katak semana ezame nian la’ós feriadu ba pré-eskolár no ensinu báziku siklu dahuluk no daruak. Tan ne’e, eskola sira tenke organiza oráriu no rekursu profesór nian atu estudante sira iha siklu hirak-ne’e bele kontinua aprende no prepara ba avaliasaun EGRA/EGMA.
Ministra ne’e apela mós ba inan-aman no enkarregadu edukasaun sira atu fó apoiu morál ba estudante, asegura sira deskansa ho sufisiente, han molok ezame no prepara an ho kalma, konsentrasaun no integridade.
GNI imprime materiál ezame ba nivel ensinu oioin
Koordenadór Gabinete Nasionál Impresaun, Helder Aparício, hateten katak prosesu impresaun no pakotamentu matéria ezame nian hala’o husi 07 Setembru to’o 16 Outubru 2026, bazeia ba Despaxu Ministeriál Nú. 131/Gabinete Ministra/ME/2026, loron 14 Outubru 2026.
GNI servisu hamutuk ho Gabinete Avaliasaun no Dezenvolvimentu Kurríkulu no Rekursu Pedagójiku atu prepara no imprime dokumentu ba ensinu báziku, ensinu sekundáriu jerál, ensinu tékniku-vokasionál, ensinu rekorrente no edukasaun inkluziva.
Dokumentu sira-ne’ebé imprimidu kompostu husi pontu ezame nasionál no ezame lokál, termu abertura, lista prezensa, folla resposta no lista verifikadór, tuir nesesidade kada nivel ensinu.
Bazeia ba relatóriu ne’ebé aprezentadu, ba ensinu báziku GNI imprime dokumentu hamutuk folla 485.300 no prepara envelope 8.716. Ba ensinu sekundáriu jerál no tékniku-vokasionál, dokumentu ne’ebé imprimidu hamutuk ezemplár 187.100 ho envelope 8.722.
Ba ensinu rekorrente, GNI prepara dokumentu hamutuk ezemplár 6.700, inklui folla resposta hamutuk 3.900. Ba edukasaun inkluziva no ezame espesiál, sentru imprensa prepara dokumentu ezemplár 760 no envelope 118.
Atividade ne’e envolve rekursu umanu hamutuk ema na’in-87, husi GNI no unidade relevante iha ME.
Tuir informasaun ne’ebé aprezentada, orsamentu ba matéria mak US$65.760, kustu konsome US$23.800 no insentivu ba traballadór sira US$69.700. Relatóriu ne’e hatudu totál orsamentu US$158.960.
Konteksu
Ezame Nasionál 2026 ba estudante finalista klase 9 no klase 12 sei hahú iha 19 Outubru 2026. Iha 07 Outubru, Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus, husu estudante sira atu halo revizaun ba matéria no apela ba inan-aman no profesór sira atu fó apoiu ba preparasaun ezame.
Lee notísia relevante: Ministra Dulce solisita estudante halo revizaun matéria ba preparasaun Ezame Nasionál.
Lee mós: ME la autoriza estudante ho diploma falsu tuir Ezame Nasionál.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade

