Konsellu Imprensa atribui prémiu Greg Shackleton ba jornalista TATOLI Cidalia Fátima

DILI, 17 Outubru 2026 (TATOLI)–Konsellu Imprensa atribui Prémiu Greg Shackleton, kategória reportajen ba asuntu sosiál di’ak-liu iha rádiu no televizaun ba jornalista husi mídia Agência Tatoli, Cidalia Antoninha Fátima da Conceição, ho obra “Tinan 7 hein justisa: Maria nia luta atu kontinua estudu”.
Atruibuisaun ne’e akontese iha komemorasaun loron nasionál Liberdade imprensa ba da-haat (4) ne’ebé selebra iha Sentru Konvensaun Dili (CCD, sigla portugés), Kaikoli, Dili, sesta (16 Outubru 2026).
Notísia Relevante: Dilijente manán prémiu The Best Balibo Five, TATOLI manán Prémiu Greg Shackleton
Jornalista Cidalia Antoninha Fátima da Conceição, idade 30, husi Munisípiu Ermera, Postu Administrativu Atsabe, ne’e sente kontente tanba nunka espera atu simu rekoñesimentu ne’e maibé nia konsidera prémiu ne’e hanesan motivasaun atu kontinua servisu ho responsabilidade no dedikasaun.
“Ha’u sente kontente no orgullu tebes, tanba nunka espera katak ha’u sei hetan prémiu ida-ne’e,” Jornalist aba dalen Indonésia, idalia Antoninha Fátima da Conceição, hateten ba Agência TATOLI, liuhusi WhatsApp, Sábadu (17 Outubru 2026) ne’e.
Nia esplika, durante nia prodús pakote reportajen interese umanu ida-ne’e, nia sempre hanoin kona-ba oinsá atu lori informasaun ne’ebé loos ba públiku, atu komunidade bele hatene realidade no problema sira-ne’ebé akontese iha sosiedade nia leet.
Reportajen ne’ebé lori nia hetan prémiu ne’e foka ba labarik-feto sira-ne’ebé sai vítima ba violénsia direitu umanu liuliu violasaun seksuál, ne’ebé sempre hasoru dezafiu bainhira atu fila-fali ba eskola hafoin hetan sofre ba violénsia sira-ne’e.
Tuir Cidalia, labarik feto sira-ne’ebé sai vítima ba violasaun eksuál sira-ne’e la enfrenta de’it ba trauma, maibé mós hetan diskriminasaun no ambiente eskola ne’ebé dala ruma seidauk seguru. Kondisaun hirak-ne’e bele halo sira sai vítima dala rua no sai obstákulu ba sira-nia futuru.
Nia subliña, labarik feto sira-ne’e iha direitu atu kontinua edukasaun iha ambiente ne’ebé seguru, ho dignidade no laiha diskriminasaun.
Reportajen buka hatudu realidade husi parte oioin
Reportajen vídeo ne’e prodús nu’udar parte husi programa bolsa estudu no apoiu jornalístiku kona-ba Human Interest Reporting ka reportajen istória umana, ho apoiu husi Australian Broadcasting Corporation (ABC).

Oportunidade ne’e anunsia liuhusi Embaixada Austrália durante atividade Balibo Five iha tinan 2025. Iha prosesu ne’e, buka jornalista na’in-rua ne’ebé iha ideia atu prodús reportajen kona-ba asuntu umanu no aprezenta proposta, iha Fevereiru 2026.
“Ha’u hetan oportunidade atu aprende hamutuk ho ekipa ABC iha Sidney no Melbourne, Austrália. Antes fila mai prodús reportajen vídeo rasik, ho testu iha lian Tetun, Indonézia no Inglés. Antes hahú halo produsun ba reportajen ne’e, nia dehan, hahú ho prepara planu, identifika fonte sira, dadus ne’ebé presiza halibur no ángulu reportajen ne’ebé hakarak foti,” Cidalia dehan.
Nia dehan, nia la hakarak konta istória kona-ba vítima labarik feti sira de’it maibé mós hatudu problema iha sistema ne’ebé halo vitíma labarik feto sira susar atu asesu fali ba edukasaun.
Entaun, nia hateten, fonte prinsipál sira iha reportajen ne’e mak labarik-feto vítima violénsia seksuál, inklui sira-nia esperiénsia kona-ba trauma, prosesu atu buka justisa no esforsu atu kontinua sira-nia mehi hakarak eskola hikas.
Aleinde ne’e, nia dehan, nia mós buka informasaun husi uma mahon sira kona-ba apoiu no akompañamentu ba labarik sira, Ministériu Solidariedade Sosiál, Judicial System Monitoring Programme (JSMP) no Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta.
Ekipa reportajen ne’e koko mós atu entrevista Ministériu Edukasaun no organizasaun ALFeLa ne’ebé ninia kna’ar fó asisténsia ba vítima lanbarik feto sira, maibé la konsege hetan tanba prosesu burokrásia ne’ebé lori tempu naruk.
Dadus sai dezafiu ba jornalista sira
Jornalista Cidalia Fátima hateten, dezafiu boot liu durante hala’o atividade jornalizmu hodi halo ba reportajen ne’e mak asesu ba dadus ne’ebé kompletu no konfiável, liuliu kona-ba violénsia seksuál no impaktu ba edukasaun labarik sira-nian.
Nia esplika, ekipa koko husu dadus husi Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), tanba instituisaun ne’e simu keixa husi vítima sira maibé prosesu burokrásia ne’ebé naruk, halo ekipa la konsege hetan dadus ne’ebé adekuadu.
Maski nune’e, nia hato’o agradesimentu ba ekipa Judicial System Monitoring Programme (JSMP) no Sekretária Estadu Igualdade (SEI) ne’ebé fahe dadus husi sira-nia monitorizasaun atu ajuda hametin no hariku informasaun iha reportajen ne’e.
“Husi esperiénsia ne’e, aprende katak jornalista presiza pasiénsia, buka fonte oioin no servisu ho responsabilidade atu asegura informasaun ne’ebé hato’o ba públiku ho loloos no viável,” nia dehan.
Prémiu sai motivasaun atu hadi’a kualidade jornalizmu
Jornalsita Cidalia Antoninha Fátima da Conceição afirma katak, nia simu troféu no prémiu osan hamutuk $1.500, no hosi osan ne’e planeia atu uza hodi sosa ekipamentu ne’ebé bele apoia nia servisu jornalístiku hanesan kámara ka laptop.

Nia hateteb, nia parte hakarak investe fali prémiu ne’e ba nia servisu, atu iha futuru bele prodús reportajen ho kualidade no di’ak liután.
Ba nia, prémiu Greg Shackleton iha signifikadu boot tanba nia admira korajen no dedikasaun jornalista Greg Shackleton nian. Nia mós iha livru ida kona-ba moris no servisu jornalista ne’e ninian.
“Ba ha’u, ida-ne’e la’ós de’it rekoñesimentu ba reportajen ida maibé mós responsabilidade atu kontinua defende verdade no interese públiku, hanesan valór sira-ne’ebé Greg Shackleton hatudu iha nia servisu,” nia dehan.
Cidalia espera no fiar katak rekoñesimentu ne’e mós sai motivasaun ba jornalista sira seluk atu kontinua hadi’a kualidade notísia no prodús reportajen ne’ebé fó impaktu pozitivu ba sosiedade.
Enkoraja jornalista foinsa’e foti asuntu sosiál
Tanba ne’e, iha biban ne’e, Cidalia Fátima apela ba jornalista foinsa’e sira atu la tauk foti asuntu sosiál sira-ne’ebé defisil no sensível, maibé tenke servisu ho responsabilidade, korajen no respeitu ba dignidade ema-nian liuliu vítima no ema vulnerável sira.
Aleinde ne’e, nia mós husu ba Konsellu Imprensa (KI) atu kontinua hala’o servisu ho rigór no independénsia, hametin implementasaun Lei Komunikasaun Sosiál, promove direitu jornalista sira-nian no ajuda hadi’a kualidade jornalizmu iha Timor-Leste.
Tanba, tuir nia, jornalista iha responsabilidade atu fó lian ba ema sira-ne’ebé afeta ba problema sosiál sira, maibé prosesu jornalístiku tenke garante katak reportajen la aumenta tan sofrimentu ba vítima sira.

Tuir nia, hakarak ka lakohi, nia sei kontinua fó atensaun ba asuntu sira-ne’ebé relasiona ho violénsia bazeia ba jéneru liuliu feto no labarik sira, no istória husi ema vulnerável sira-ne’ebé seidauk hetan asesu di’ak ba sira-nia direitu fundamentál.
“Ha’u-nia esperansa mak atu kontinua prodús reportajen ne’ebé la’ós de’it fó informasaun, maibé mós ajuda públiku komprende problema sosiál no kontribui ba mudansa pozitivu iha sosiedade,” nia dehan.
Entretantu, kona-ba lista nominasaun ba prémiu ne’e, nia hakfodak bainhira ekipa Konsellu Imprensa kontaktu nia sai hanesan manán-na’in ida.
“Ha’u rasik mós hakfodak bainhira iha 15 Outubru ekipa Konsellu Imprensa kontaktu ha’u no informa katak hau-nia naran tama iha lista nominasaun, maibé ha’u rasik nunka submete hau-nia obra reportajen atu konkore ba prémiu ne’e,” nia esplika.
Tuir nia, ekipa Konsellu Imprensa esplika katak tinan ne’e sira muda ona métodu selesaun. Antes ne’e, jornalista sira tenke submete rasik sira-nia obra atu partisipa maibé tanba partisipasaun husi órgaun média sira ladún barak, Konsellu Imprensa deside muda sistema ne’e.
“Tuir esplikasaun ne’ebé hau simu, sira halo avaliasaun ba produtu jornalístiku husi órgaun média hotu ne’ebé rejistadu iha Konsellu Imprensa, durante periodu Agostu 2025 to’o Agostu 2026,” nia haktuir.
Hafoin ne’e, nia dehan, ekipa júri mak halo avaliasaun no hili obra sira tuir kritériu prémiu ne’e nian.
“Ba ha’u, sistema ida-ne’e importante tanba fó oportunidade ba jornalista hotu, inklui sira-ne’ebé la submete sira-nia obra diretamente ba Konsellu Ministru,” nia dehan.
Kona-ba manán-nain
Cidalia Antoninha Fátima da Conceição, nu’udar jornalista feto timoroan ida-ne’ebé servisu iha Agência TATOLI—liuliu nu’udar jornalista ba dalen Indonézia—iha esperiénsia hala’o kobertura kona-ba teknolojia, infraestrutura, asuntu ambientál no dezenvolvimentu ekonómiku.
Nia iha kompromisu ho jornalizmu étiku no ho fornese informasaun ne’ebé loos no fasil atu ema seluk bele komprende no iha interese boot ba seguransa umana, justisa sosiál no dezenvolvimentu komunitáriu liuhusi abilidade hakerek notísia, halo reportajen iha terrenu, entrevista, peskiza no verifikasaun faktu.

Nia iha abilidade ko’alia dalen Tétum no Indonéziu, babain ko’alia dalen Inglés no Portugés—iha komprensaun ne’ebé permite uza iha servisu loro-loron.
Nia hahú nia esperiénsia Profisionál iha Agência TATOLI, I.P nu’udar jornalista hahú iha Fulan-Juñu tinan 2021 tohon ohin loron—ninia kna’ar jornalístiku mak halo reportajen, hakerek no edita notísia, no verifika faktu; Halo entrevista no reportajen iha terrenu; Rekolla informasaun husi fonte sira no tradús artigu notísia.
Nia akaba nia estudu iha Dili Institute of Technology (2014–2017) no hahú ninia karreira profisionál iha TATOLI no servisu hamutuk ho ABC International Development (2026).
Iha 2026, nia envolve an iha Projetu Reportajen: Dezafiu ne’ebé Labarik-feto Vítima Violénsia Seksuál Sira Hasoru atu Hetan Asesu ba Edukasaun iha Timor-Leste liuhusi halo peskiza jornalístika kona-ba obstákulu ne’ebé labarik-feto sira ne’ebé sofre violénsia seksuál hasoru atu hetan asesu ba edukasaun iha Timor-Leste.
Halo analiza aba suntu kona-ba dezigualdade jéneru, protesaun labarik, asesu ba edukasaun no direitu umanu.
Iha Abríl-Maiu 2023, nia halo Kobertura ba Kampaña Eleisaun Parlamentár hodi kumpre misaun reportajen iha terrenu durante fulan ida iha Munisípiu Likisá, halo reportajen kona-ba atividade kampaña partidu polítiku sira iha munisípiu tomak, no hetan esperiénsia direta iha reportajen polítika, jornalizmu iha terrenu no interasaun ho komunidade lokál.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

