Autoridade Tirilolo husu kompañia atu aselera konstrusaun sistema bee-moos iha Kaisidu

BAUKAU, 20 Outubru 2026 (TATOLI)—Autoridade lokál iha Suku Tirilolo, Postu Administrativu Baukau Vila, husu ba kompañia responsável atu aselera konstrusaun sistema distribuisaun bee-moos iha área Kaisidu, tanba obra prinsipál seidauk hahú, maski serimónia kulturál ramata ona fulan tolu liubá.
Xefe Aldeia Parlamentu, Manuel Freitas, esplika katak autoridade lokál, kompañia responsável no lia-na’in sira hala’o ona serimónia kulturál molok konstrusaun. Maibé, to’o agora, obra prinsipál iha terrenu seidauk hahú, no situasaun ne’e hamosu preokupasaun ba komunidade ne’ebé hein asesu ba bee-moos.
“Ita hakarak atu aselera projetu ne’e, nune’e bele responde ba preokupasaun komunidade nian kona-ba asesu ba bee-moos,” Manuel Freitas hateten iha área Kaisidu, Tersa ne’e.
Nia hatutan katak, hafoin serimónia kulturál ramata, kompañia foin harii armazein no identifika ona fatin ba konstrusaun tanke rezervatóriu. Sistema distribuisaun bee-moos ne’e planeia atu atende komunidade iha aldeia haat, ho rede distribuisaun ne’ebé nia distánsia besik kilómetru tolu.
“Obra ne’e la’o kle’ur ona. To’o agora, fulan tolu liubá, foin harii armazein de’it, enkuantu konstrusaun prinsipál seidauk hahú,” nia akresenta.
Bee ne’ebé sei distribui liuhusi projetu ne’e maihusi perfurasaun ida-ne’ebé hetan apoiu finanseiru hosi Governu Austrália iha tinan 2022. Perfurasaun ne’e antes ne’e seidauk iha sistema distribuisaun ba komunidade, nune’e presiza kontinua ho konstrusaun infraestrutura ne’ebé permite komunidade asesu ba bee.
Tuir dadus tékniku ne’ebé autoridade lokál aprezenta, perfurasaun ne’e to’o metru 81, bee nia aas metru 57,31, no kapasidade bee ne’ebé sai mak litru lima kada segundu.
Projetu konstrusaun sistema distribuisaun bee-moos agora ne’e, tuir kontratu, responsabiliza husi Kompañia Cirnatunat Unipessoal, Lda., ho númeru kontratu 27/KDM/BCU/VII/2026. Projetu ne’e hetan alokasaun orsamentu US$112.750,91 liuhusi Programa Dezenvolvimentu Integradu Munisipál (PDIM).
Tuir kontratu, durasaun projetu ne’e tinan ida fulan neen, hahú hosi Jullu 2026 to’o Dezembru 2027.
Bainhira ramata, projetu ne’e sei benefisia komunidade iha aldeia haat, hanesan Kaisidu, Lialailesu, Parlamentu no Ossoua, ho totál populasaun ema 3.023, ne’ebé hela iha uma-kain 738.
Konteksu
Antes ne’e, iha 12 Juñu 2022, autoridade Suku Tirilolo husu ona ba Bee Timor-Leste, Empreza Públika (BTL, E.P.), atu konsidera konstrusaun sistema distribuisaun bee-moos ba komunidade iha área Kaisidu, hafoin perfurasaun ne’ebé hetan apoiu finanseiru hosi Governu Austrália. Iha notísia ne’e, Xefe Suku Tirilolo, Ricardo Ernesto Belo, esplika katak komunidade aldeia haat enfrenta ona falta bee-moos durante tinan barak. Lee notísia relevante: notísia TATOLI kona-ba pedidu autoridade Tirilolo ba BTL, E.P. atu kanaliza bee-moos ba komunidade Caisido.
Depoiz, iha 22 Agostu 2022, BTL, E.P. informa katak sei organiza ekipa téknika atu halo estudu kona-ba volume bee, pozisaun tanke rezervatóriu no sistema kanalizasaun, hodi avalia possibilidade atu distribui bee-moos ba komunidade. Lee moos: notísia TATOLI kona-ba planu BTL atu kanaliza bee-moos ba komunidade Caisido.
Jornalista: Natalino Belo
Editór: Xisto Freitas da Piedade

