Austrália kontinua serbisu besik Timor-Leste iha prosesu dezenvolvimentu Greater Sunrise 

DILI, 22 Outubru 2026 (TATOLI)-Vise Primeiru-Ministru no Ministru Defeza Austrália, Richard Marles kompromete katak Austrália kontinua serbisu besik ho Timor-Leste iha prosesu dezenvolvimentu Greater Sunrise.

Autoridade governativa Australianu ne’e esplika, esforsu ne’ebé Governu Austrália halo mak sira serbisu besik tebes ho Timor-Leste kona-ba akordu tékniku sira ne’ebé iha relasaun ho Greater Sunrise.

Nia dehan akordu tékniku hirak-ne’e besik kompletu ona, no agora prosesu sira hahú ona atu asegura katak akordu hirak-ne’e bele finaliza no implementa.

“Agora, parseiru sira ho empreza joint venture (Konsórsiu) mak tenke determina dalan komersiál ne’ebé apropriadu atu bele hala’o projetu ne’e. Ami hein atu haree rezultadu husi serbisu ne’ebé sira sei halo”, Richard Marles hato’o deklarasaun ne’e hafoin enkontru ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, iha Palásiu Prezidénsial Bairru-Pité Dili, kinta ne’e.

Lembra katak, iha loron 28 Agostu 2026 Ministru Petróleu no Rekursu Minerál, Francisco Monteiro, informa katak Governu Timor-Leste no Austrália finaliza ona negosiasaun ba dokumentu importante tolu ba dezenvolvimentu kampu Greater Sunrise.

Dokumentu importante tolu ne’e mak Kódigu Mineiru ba Petróleu (PMC), Kontratu Fahe Produsaun no Rejime Fiskál.

Nia esplika dokumentu Kódigu Mineiru ba Petróleu finaliza uluk iha fulan-Marsu no rua seluk ekipa konsege halo negosiasaun iha Austrália. Joint venture no Timor Gap konsege konvense malu hodi bele simu saida mak Estadu sira aprezenta. Agora, dokumentu tolu ne’e hothotu simu no aseita ona ka finaliza.

Nia dehan finalizasaun ba dokumentu importante tolu ne’e sai pasu pozitivu, ne’ebé signifika katak Timor-Leste liu ona faze ida.

Faze tuirmai mak ko’alia kona-ba planu no konsellu dezenvolvimentu kampu nia, ne’ebé úniku Governu aprova. Tanba konseitu daudaun ne’e rua, ida ba Austrália no ida mai Timor-Leste, entaun halo prosesu hotu atu bele finaliza ida de’it. Timor-Leste nia pozisaun mak kadoras ne’e mai Timor-Leste.

Tuir estudu sira ne’ebé liu ona, ba projetu Greater Sunrise nian totál orsamentu ba upstream maizumenus entre millaun $7 to’o $9 no ba downstream mós entre millaun $7 to’o $9, ho totál hamutuk millaun $32.

Notisía relevante: https://tatoli.tl/2026/08/28/timor-leste-no-australia-finaliza-dokumentu-importante-tolu-ba-dezenvolvimentu-greater-sunrise/

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo