DNMJ atualiza enkuadramentu nasionál servisu klimátika iha TL
DILI, 29 Outubru (TATOLI)—Ministériu Transporte Komunikasaun liuhusi Diresaun Nasionál Metrolojia no Jeofisika hala’o workshop kona-ba atualizasaun enkuadramentu nasionál ba servisu klimátika iha Timor-Leste ho objetivivu atu diskute ida-idak nia responsabilidade hodi halo revizaun planu asaun no rekursu ba implementasaun.
Enkuadramentu nasionál ba servisu klimatika iha Timor-Leste hanesan oferese abordajen ida atu hametin servisu klimátika ho nia apoiu foti desizaun bazeia ba evidénsia iha instituisaun setór prinsipál sira.
“Ha’u agradese ita hotu nia presenza no kompromisu atu hametin servisu klimátika iha ita-nia rain, Timor-Leste enfrenta dezafiu klimátika hanesan udan makaas, inundasaun rai halai bailoro naruk no tempeatura sa’e makaas. Tanba ne’e, informasaun kona-ba tempu no klima importante atu ajuda Governu no komunidade atu prepara an no foti desizaun ne’ebé mak loos,” Diretór Jerál Komunikasaun iha MTK, Ambrosio Amaral, hateten iha nia diskursu banhira loke abertura ba workshop kona-ba atualizasaun enkuadramentu nasionál ba servisu klimatika iha Timor-Leste, iha Hotel Timor, ohin.
Nia afirma, dezenvolvimentu enkuadramamentu nasionál no servisu klimátiku Timor Leste hahú iha tinan 2022 ne’ebé hetan apoiu husi parseiru dezenvolvimentu sira.
“Tanba ne’e, Diresaun Nasionál Metrolojia no Jeofiziku no instituisaun relevante sira-ne’ebé mak marka prezensa iha ne’e servisu hamutuk atu dezenvolve no hadi’a enkuadramentu ne’e ba Timor-Leste nia di’ak no ba futuru,” nia esplika.
Nia haktuir katak, enkuadramentu nasionál klimátika Timor-Leste la’ós de’it responsabilidade husi Diresaun Nasionál metrolojia no jeofizika, entaun instituisaun ne’ebé mak marka presenza inklui Ministériu Agrikultura, Ministériu Saúde no Ministériu balun ne’ebé mak toma konta jestaun dezastre no sira seluk ne’ebé hamutuk iha ne’e katak informasaun klimátika ida-ne’e tenke uza ho di’ak.
“Ha’u enkoraja ba partisipante hotu atu fó hanoin ka ideia ne’ebé mak di’ak no fó kontribuisaun atu hametin enkuadramentu ida-ne’e no prepara etapa tuir mai ba aprovasaun husi MTK. Ha’u fiar katak servisu hamutuk ha lina koordenasaun ne’ebé di’ak ita bele asegura katak informasaun klimatika ajuda proteje komunidade no apoiu iha ita-nia rain,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, Jestór Projetu Sistema Alerta Sedu husi UNEP, Shobario Guterres Nunes, hateten Jestór Projetu Sistema Alerta Sedu husi UNEP, sente orgullu no apresia tebes inisiativa ida-ne’e, ne’ebé hatudu katak iha kompromisu atu kontinua dezenvolve sistema informasaun klimátika ne’ebé forte, viável no útil ba povu Timor-Leste.
“Ekuadramentu nasional servisu klimátika Timor-Leste ho hanoin katak tinan rua ba kotuk ita dezenvolve uluk ona enkuadramentu ida-ne’e no kompleta ona. Tan ne’e, ita mós fahe enkuadramentu ne’e ho programa nasaun unida ba estabelsimentu dezastre nian ho meterolojia mundiál sira mós fo sira-nia pareser ba ita, ha’u hanoin ida-ne’e di’ak tebes,” nia hateten.
Timor-Leste nu’udar nasaun ne’ebé vulnerável ba impaktu mudansa klimátika no risku dezastre naturál. Iha tempu balun, hasoru udan boot, bee-sa’e, rai-halai, tempu bailoro naruk, falta bee no situasaun ekstremu seluk ne’ebé bele afeta moris povu, atividade ekonómika no dezenvolvimentu nasaun.
Impaktu hirak-ne’e bele sente liuliu iha komunidade rurál, agrikultór sira, komunidade peskadór sira, feto, labarik, ema ho defisiénsia no grupu vulnerável seluk, ne’ebé dala barak iha asesu limitadu ba informasaun no rekursu atu prepara an hasoru risku.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
