Maske El Niño maibé iha Timor-Leste udan nafatin monu rai
DILI, 29 Outubru 2026 (TTATOLI)—Meterolojista husi Diresaun Nasionál Metrolojia no Jeofizika (DNMJ), Angelina Freitas, informa maske iha períodu El Niño nia laran maibé iha Timor-Leste udan nafatin monu rai.
“Atu informa ba publiku katak mezmu ita iha el niño hela, ita simu mós udan-been. Atu dehan ba ita katak sistema meterolojia ne’ebé mak fó impaktu ba iha mudansa atmosfera iha ita-nia rai ne’ebé lokalmente dehan katak konjuntu kalohan sira-nia hamutuk sempre halo movimentasaun iha rejiaun tropikál, nune’e foin lalais udan nia ativa kedas iha illa Timor-Leste nia leten. Ho nune’e, mezmu el niño maibé konjuntu kalohan mai ita-nia rejiaunm nune’e ita simu udan been,” Angelina freitas hateten ba jornalista sira iha ámbitu workshop kona-ba atualizasaun enkuadramentu nasionál ba servisu klimátika iha Timor-Leste iha Hotel Timor, ohin.
Nia nafatin apela ba públiku katak mezmu iha hela el niño maibé Timor-Leste iha foho ne’ebé mak barak no munisípiu sira hanesan Aileu, Ermera, Ainaru, Bobonaru, Vikeke, Baukau kontinua simu udan-been maibé ho udan-been ne’ebé mak ho volume kiik ka kategoria fraku.
“Loos, píbliku duvida durante ne’e liu liu mesmu ita el nino hela, maibé udan been monu derepente ka monu rai. Ho observasaun ne’ebé mak iha atu dehan ba públiku katak husi DNMJ, ami la’ós ko’alia de’it maibé bazeia ba dadus no bazeia ba ekipamentu meterolojia ne’ebé instala iha Dili no munispiu sira seluk. Ita observa katak ita-nia volume udan iha ne’e lima (5) milimetru ne’e hatudu katak nia seidauk kategoria ba extremu no ita sei simu udan-been maibé ne’e normál,” nia hateten.
Nia informa ba públiku katak lolos Timor-Leste tama ona iha estasaun udan maibé iha hela el niño mak nia impaktu ba Timor-Leste, entaun mudansa anin sira kontinua barak mak mai husi Austrália no ida-ne’e hatudu ár sira-ne’ebé respira kontinua manas nafatin.
“Banhira ita-nia rain kontinua manas, nia iha kondisaun atu hamosu evaporasaun. Se bainhira evaporasaun katak nia atu hamosu konjuntu kalohan sira iha fatin-fatin liuliu iha parte foho sira hodi kauza hamosu udan liuliu iha parte foho nian,” nia dehan.
Nia haktuir, tinan ida-ne’e la’ós bolu el niño baibain maibé super el niño, entaun nia hatudu katak temperatura tasi iha pasifiku kontinua manas nafatin no sei impkatu ba bailoro naruk.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
