Top

MPRM esplika razaun Timor GAP sosa partisipasaun Woodside iha Greater Sunrise

Governu ho Parlamentu Nasional iha diskusaun iha espesialidade OJE 2027, iha sala Plenária Parlamentu Nasionál, tersa (10/11/2026). Imajen TATOLI/Egas Cristóvão

DILI, 10 Novembru 2026 (TATOLI)-Ministru Pétroleu no Rekursu Minerál (MPRM), Francisco da Costa Monteiro, esplika katak Timor GAP deside sosa partisipasaun tomak ne’ebé empreza Woodside iha Projetu Greater Sunrise, ho valor millaun $200, tanba Woodside mak deside atu fa’an nia interses iha projetu ne’e.

Nia hatete katak desizaun Woodside atu faan partisipasaun ne’e mai husi prosesu avaliasaun interna kona-ba prioridade no planu estratéjiku empreza nian. Woodside konsidera katak tempu ne’ebé Timor-Leste hili atu dezenvolve kampu Greater Sunrise la aliña ho sira-nia planu estratéjiku atu dezenvolve projetu sira seluk.

Tanba ne’e, Woodside deside atu fa’an nia partisipasaun, no Governu Timor-Leste konsidera situasaun ne’e nu’udar oportunidade ba empreza nasionál Timor GAP atu sai na’in ba partisipasaun tomak iha projetu ne’e.

“Sira fa’an sira-nia projetu ne’e, Timor-Leste sente katak ne’e tempu oportunu ba ita-nia empreza nasional Timor GAP bele hola, nune’e ita iha 100% projetu ne’e hodi ita bele foti desizaun lalais kona-ba dezenvolvimentu Greater Sunrise”, Francisco Monteiro hatete ba Tatoli, ohin.

Tuir ministru, ho Timor GAP sosa ona asaun Woodside nian, laiha ona dúvida kadoras atu mai Timor-Leste. “Entaun agora, ita hein de’it ona prosesu formalizasaun sira ne’e hotu, nune’e tinan oin ita bele aprova hodi ikus mai ita ezekuta de’it ona”, nia dehan.

Nia hatutan katak akordu atu sosa asaun ne’e asina ona iha 27 Outubru 2026. Maski nune’e, tranferénsia osan millaun $200 seidauk realiza tanba sei presiza kompleta prosesu formalizasaun balun. Nia prevee katak pagamentu ne’e bele realiza iha Marsu ka Abríl 2027.

Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, ko’alia kona-ba prosesu dezenvolvimentu Greater Sunrise no hatete katak dalaruma deputadu no deputada sira hanoin katak Governu ko’alia barak, maibé seidauk hatudu rezultadu konkretu.

Nia esplika katak prosesu to’o Timor GAP sosa partisipasaun Woodside nian ne’e la fásil ida, maibé lori prosesu naruk ida ne’ebé Governu halo, ho tulun matebian no Maromak, ikusmai Timor GAP sosa asaun ne’e, ne’ebé hatudu katak dalaruma kle’ur, maibé kadoras sei mai Timor-Leste.

Orsamentu 2027, Governu aloka ona montante millaun $244,8 ba polítika foun sira setór petrolíferu no minerál, inklui apoiu ba Timor GAP ba Projetu Kuda Tasi no Jahal no avansu dezenvolvimentu Greater Sunrise. Enkuantu, Murak-Rai Timor sei simu millaun $14,9 atu apoia esplorasaun atividade minerál.

Antes ne’e, Ministériu Petróleu no Rekursu Minerál aprezenta ona dokumentu planeamentu orsamentál OJE 2027, ho pedidu adisionál millaun $345.6, ne’ebé reprezenta aumentu 64,3%. Husi montante ne’e, millaun $222 (64%) aloka ba pakote Timor GAP, enkuantu millaun $123,6 (35,7%) aloka ba pakote ne’ebé la’ós Timor GAP.

Proposta adisionál ne’e konsidera importante ba sustentabilidade rendimentu Estadu nian, tanba setór petróleu kuaze laiha ona produsaun dezde kampu Bayu-Undan hapara produsaun atividade iha Juñu 2025, no seidauk iha kampu produsaun seluk neʼebé ativu.

Tuir dokumentu pedidu orsamentu 2027, alokasaun adisional prinsipál sira inklui Autoridade Nasionál Petróleu (ANP) ho millaun $0,92, Autoridade Nasionál Mineiru (ANM) ho millaun $1,10, Institutu Jeosiénsia Timor-Leste (IGTL) ho millaun $1,12, negosiasaun Greater Sunrise millaun $2, Greater Sunrise Pre-FEED/Dev ho millaun $7, Chuditch-2 appraisal millaun $25, atividade minerál millaun $29,99, Kuda Tasi-Jahal (Timor GAP) millaun $190. Dokumentu ne’e mós prevee katak Timor-Leste bele simu reseita entre millaun $178 no $254.

Iha parte seluk, ba infraestrutura Gas Downstream iha Natarbora, pedidu orsamentu hamutuk millaun $81,46, ka 23,6% husi montante orsamentu adisionál. Enkuantu ba Projetu Tasi-Mane no minerál, inklui projetu kooperasaun (joint venture), aloka hamutuk millaun $36,99, ka 10,7%.

Dokumentu ne’e hatudu katak valór kontratu totál ba infraestrutura Gas Downstream iha Natarbora hamutuk millaun $118,75. Husi montante ne’e, millaun $25,4 sei selu to’o Dezembru 2026, enkuantu millaun $95,78 sei presiza selu durante períodu 2027–2028.

Notisía relevante: Timor GAP sosa partisipasaun interese empreza Woodside iha projetu Greater Sunrise

Jornalista: Arminda Fonseca

Editora: Maria Auxiliadora

 

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!