Xanana: ICC sai rekizitu ba Timor-Leste atu asume Prezidénsia ASEAN iha 2029

DILI, 10 Novembru 2026 (TATOLI) – Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, esplika Governu deside konstrui Sentru Konvensaun Internasional (ICC, sigla inglés) iha Dili, ho razaun nu’udar rekezitu ida ba Timor-Leste hodi asume Prezidénsia ASEAN iha 2029.

Xefe Governu hato’o esplikasaun ne’e atu responde ba preokupasaun husi deputadu Bankada Opozisaun FRETILIN, Darino Madeira, kona-ba desizaun Governu atu sobu edifísiu terminál Portu Dili, ne’ebé Ministéru Transporte, no Komunikasaun hadi’a ona, atu fó fatin ba konstrusaun ICC.

Deputadu ne’e konsidera katak programa konstrusaun sira tenke iha planeamentu ne’ebé klaru, la’ós foti desizaun tuir hakarak de’it, liuliu bainhira edifísiu ne’ebé eziste ona hadi’a tiha ona.

Xanana esplika katak, maski Timor-Leste iha ona Sentru Konvensaun Dili (CCD), neʼebé mós iha kapasidade boot, konstrusaun ICC nafatin nesesáriu atu kumpre rekizitu sira ba organizasaun enkontru iha ASEAN Summit iha 2029.

Nia hatete katak, iha enkontru ASEAN ne’ebé deside Timor-Leste atu asumi Prezidénsia iha 2029, konstrusaun ICC sai nu’udar ida husi rekezitu importante, tanba eventu ne’e sei envolve partisipasaun husi delegasaun no reprezentante sira husi nasaun barak.

Nia mós temi katak, foin lalais ne’e, bainhira vizita Jakarta, Sekretáriu-Jerál ASEAN husu kona-ba preparasaun Timor-Leste nia Prezidénsia ASEAN iha 2029. Tuir Xanana, konstrusaun ICC sai nu’udar asuntu importante ida, tanba se la kumpre rekezitu infraestrutura ne’e, Timor-Leste bele hasoru difikuldade atu asumi responsabilidade ne’e.

Tuir nia, kada tinan rai ida neʼebé asume Prezidénsia ASEAN tenke prepara ho di’ak aspetu lojístiku, tanba eventu ne’e sei simu reprezentante husi nasaun no barak hanesan Amérika, Rúsia, Xina, no seluk tan.

Nia esplika katak Timor-Leste prepara hela otél tanba Prezidente Amérika no Rúsia sei la mai hela iha otel Timór, Timor Plaza, maibe sira mai hela otel boot sira ne’e, tanba membru nasaun ASEAN sira mai la’ós uitoan, maibė mai ho ema rihun ka barak tebes.

“Ida-ne’e mak ami bá diskute, sıra husu imi otél ne’ebé, tanba sira-nia ema la’o haree, entaun ita la prepara kondisaun, sira sei dehan la presıza fó Prezidensia ASEAN ne’e. Entaun diferensa ne’e mak ida-ne’e. Ita halo ICC la’ós tanba hakarak gasta osan, maibe obrigasaun ida tanba ita tama tiha ona, entaun ita tenke kumpre duni”, Xanana hatete.

Iha biban ne’e, jornalista Tatoli tenta konfirma kona-ba konstrusaun projetu ne’e iha terrenu ho Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Gastão de Sousa, no Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku, Francisco Kalbuadi Lay, maibé sira lakohi fó komentáriu.

Lembra katak, iha 18 Agostu 2026, Komisaun Revizaun Politika (KRP) aprova ona orsamentu hamutuk millaun $291-resin ba konstrusaun Sentru Konvensaun Internasionál Dili.

Notisía relevante: KRP aprova millaun $291 ba konstrusaun projetu Sentru Konvensaun Internasionál

Jornalista: Arminda Fonseca

Editora: Maria Auxiliadora