Top

Juíz Administradór na’in-haat no Juíz foun 12 simu pose

Emposadu sira hasai fotografia hamutuk ho Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão

DILI, 11 Novembru 2026 (TATOLI)—Juíz Administradór na’in-haat no Juíz foun 12 husi Kursu Majistratura Judisiál dahitu, Kuarta ne’e, simu pose husi Prezidente Tribunál Rekursu, hafoin finaliza sira-nia estájiu iha Tribunál Dili, Baukau, Suai no Oekusi.

Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, konsidera, akompaña serimónia tomada pose ne’e nu’udar momentu signifikativu tebes.

“Data ohin marka pasu indelével ida tan iha konsolidasaun justisa iha Timor-Leste. Tuir ita-nia Konstituisaun no Lei Organizasaun Judisiária nian haruka — konsagra iha Lei n.º 25/2021, ho nia alterasaun sira administrasaun justisa la’ós de’it funsaun soberania ida. Maibé, uluk liu, pilár sagradu ida-ne’ebé ezerse iha povu nia naran, ne’ebé ezije independénsia absoluta hasoru podér Estadu seluk hotu,” Xefe Governu hato’o durante serimónia pose iha Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili, Kaikoli.

Notísia relevante : PTR Fó Pose ba Juiz Administradór Tolu

Nia dehan, Juíz na’in-12 ne’ebé ohin simu pose konklui etapa preparasaun ida-ne’ebé ezijente no hahú formalmente faze foun husi karreira profisionál.

“Ida-ne’e mak koroláriu ne’ebé merese husi tinan barak esforsu, aprendizajen no rigór iha Sentru Formasaun Jurídika no Judisiária, marka asunsaun autonomia plena ida-ne’ebé iha valór de’it bainhira guia husi imparsialidade, izensaun no konsiénsia étika no jurídika ida ne’ebé la-bele nego,” PM reforsa.

Xanana fó hanoin, sai juíz iha Timor-Leste tenke haree ba istória no sakrifísiu ne’ebé ultrapasa atu sai livre, la’ós de’it ezerse profisaun ida mak sai guardiaun direitu, liberdade no garantia ba sidadaun sira.

“Imi-nia independénsia la fó ba imi hanesan priviléjiu pesoál ka korporativu, fó ba imi husi povu timoroan, liuhusi Konstituisaun no lei, hanesan garantia boot liu katak konflitu, dúvida no injustisa idaidak sei julga ho baze estrita iha lei no iha imi-nia konsiénsia loos. Ami hatene didi’ak katak dezafiu sira boot. Volume prosesu sira, komplesidade litíjiu sira ne’ebé to’o iha Tribunál sira no espetativa lejítima ita-nia sosiedade nian ezije resposta lalais, transparente no efisiente,” nia akresenta.

Xefe Governu fó hanoin ba Juíz Administradór sira atu haree liu jestaun prosesu sira ne’ebé iha organizasaun no funsionamentu di’ak Tribunál liuhusi lideransa responsável no ezemplár.

Tanba ne’e, importante atu garante katak Tribunál sira mak uma ho odamatan nakloke ba sidadania — fatin sira ne’ebé sidadaun komún nunka sente justisa tarde tanba falla jestaun ka planeamentu.

“Susesu ita-nia justisa depende husi imi-nia kapasidade atu konsilia rigór tékniku ho lideransa besik, dinámiku no atuál,” Xanana reforsa.

Nia dehan, bainhira Juíz sira hatais beka, iha kualidade foun nu’udar majistradu iha efetividade funsaun, “hanoin katak beka la subar sé mak imi; kontráriu, nia ilumina imi-nia responsabilidade ba sosiedade. Beka simboliza balansa ekidade nian no eskudu legalidade demokrátika nian. País tomak tau iha imi esperansa boot ida.”

Xefe Governu hatutan: “Dalan ne’ebé ohin imi hahú atu trilla ho forma autónoma sei ezije ba imi korrajen inteletuál barak, sensibilidade umana boot ida no integridade morál ne’ebé nunka sai. Desizaun sira ne’ebé imi asina sei molda moris no harii povu nia konfiansa.”

Xanana fó apresiasaun no rekoñesimentu kle’an ba KSMJ, ba Tribunál Rekursu no Sentru Formasaun Jurídika no Judisiária, ba servisu inkansável eskrutíniu no formasaun.

“Abraso parabéns no votu korrajen ba imi. Atu imi-nia dalan iluminadu nafatin husi Konstituisaun no husi lei sira ita-nia Repúblika nian, no guia husi dignidade boot ne’ebé Povu Timor-Leste hatudu nafatin no ne’ebé merese tebes,” nia kongratula.

Marka kompromisu públiku

Iha fatin hanesan, Prezidente Tribunál Rekursu Afonso Carmona, konsidera, serimónia ohin la’ós de’it atu kumpre formalidade institusionál ka entrega responsabilidade foun ba titulár sira.

“Serimónia ida-ne’e iha signifikadu boot liu: nia marka kompromisu públiku, profisionál no étiku husi magistradu sira ne’ebé simu pose atu hala’o knaar ho independénsia, imparsiálidade, integridade no responsabilidade, tuir Konstituisaun no lei,” nia fó hanoin ba emposadu.

Nia dehan, tomada de pose ne’e hanesan hahú etapa foun ida iha vida profisionál no vokasaun públika. Knaar Juíz la’ós de’it atu interpreta no aplika lei maibé mós atu garante katak ema hotu hetan tratamentu hanesan iha lei nia oin, no katak direitu, liberdade no interrese legál sidadaun sira hetan protesaun efetiva. Iha desizaun idaidak, Juíz tenke mantein distánsia husi presaun, interrese privadu, influénsia esterna ka konsiderasaun ne’ebé la’ós jurídika.

Juíz na’in-haat ne’ebé simu pose mak Yudi Pamungkas nu’udar Juíz Administradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili hodi subtitui Juíz Administradora Dili Edite Palmira dos Reis, Juíz Evangelino Belo nu’udar Juíz Administradór foun ba Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Baukau subtitui Juíz Maria Modesta Viera, Juíz Samuel Paicheco nu’udar Juíz Administradór Suai subtitui Juíz Administradór Naason Sarmento no Juíz Administradora Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Oekusi mak Zulmira Auxiliadora Barros ne’ebé troka Juíz Administradór antes ne’e Evangelino Belo.

Enkuantu, Juíz foun ho kaireira ho terseira klase mak hanesan Afonso Costa, Juíz Novela Alberto Pereira, Maria da Silva Ponto, Angelito Menezes Ribeiro, Cipriano de Fátima Sarmento, Rozito Domingos Guterres, Marcolino dos Santos Oliveira, Arnalo Emílio da Rosa Saldanha, Manecas Nico Crizanto, Luizenha da Silva Cardoso Machada Avelino Teixeira Maia Soares no Lucas de Jesus Costa Pereira.

Konsellu Superiór Majistratura Judisiária (KSMJ) delibera no deside nomeasaun ba Juíz Administradór ba Tribunál Judisiál Primeira Instánsia na’in-haat ne’e liuhusi sesaun reuniaun ne’ebé hala’o iha loron 02 Jullu 2026.

Enkuantu, KSMJ deside no delibera liuhusi reuniaun estraordinária iha loron 29 Outubru 2026 hodi nomea no fó pose ba Juíz 12 husi kursu Majistradu Judisiál dahitu ba Juíz terseira klase ka Juíz karreira.

Jornalista     : Natalino Costa

Editora          : Julia Chatarina

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!