Timor-Leste no Indonézia reafirma relasaun bilaterál espesiál

DILI, 13 Novembru 2026 (TATOLI)–Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, hala’o enkontru bilaterál ho nia omólogu, Ministru Negósiu Estranjeiru Repúblika Indonézia, Armanatha Christiawan Nasir, hodi reafirma relasaun bilaterál espesiál, iha ámbitu Simeira Asosiasaun País Sudeste Aziátiku (ASEAN, sigla portugés) ba dala-49 iha Manila, Filipina.
Enkontru ne’e hala’o iha ambiente amigável, konstrutivu no orientadu ba futuru, ne’ebé reflete relasaun espesiál entre país rua, bazeia ba rekonsiliasaun istórika, konfiansa mútua, solidariedade no kompromisu hamutuk atu promove dame, estabilidade no dezenvolvimentu sustentável.
Notísia relevante : MNEK hakarak aproxima ho Indonézia solusiona kestaun vistu ba estudante
Durante enkontru, Ministru na’in-rua reafirma determinasaun atu hametin tan relasaun bilaterál no transforma amizade ne’ebé harii durante tempu naruk ba kooperasaun konkretu no mutuamente benéfiku, liuliu iha área komérsiu no investimentu, dezenvolvimentu infraestrutura, edukasaun, dezenvolvimentu rekursu umanu, seguransa rejionál no kapasidade institusionál.
Hametin kooperasaun bilaterál liuhusi rezultadu konkretu
Rezultadu importante ida husi enkontru ne’e mak akordu entre parte rua atu revitaliza Komisaun Ministeriál Konjunta (JMC), ho reuniaun tuirmai ne’ebé previstu atu hala’o iha Timor-Leste durante trimestre dahuluk 2027.
Governante sira subliña importánsia atu dezenvolve roteiru kooperasaun bilaterál ba períodu tinan-tolu to’o lima, ho identifikasaun prioridade estratéjika, meta mensurável no mekanizmu implementasaun konkretu atu asegura katak kompromisu bilaterál sira bele lori benefísiu tanjível ba nasaun rua.
Ministru sira mós diskute kona-ba espansaun kooperasaun ekonómika, inklui oportunidade investimentu Indonézia iha infraestrutura no setór produtivu sira iha Timor-Leste, no subliña importánsia atu kontinua akompaña implementasaun akordu ekonómiku bilaterál sira ne’ebé eziste ona.
Indonézia reafirma apoiu
Iha biban ne’e, Ministru Bendito hato’o apresiasaun boot ba apoiu konsistente no duradouru Indonézia nian ba Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN.
Nia subliña katak, hafoin adezaun, Timor-Leste tama ona iha faze krítika integrasaun substantiva, ne’ebé presiza kontinuidade iha fortalesimentu institusionál, asisténsia téknika no dezenvolvimentu rekursu umanu atubele kumpre ho efetividade kompromisu rejionál sira.
Ministru Armanatha reafirma kompromisu forte Indonézia atu apoia integrasaun Timor-Leste iha ASEAN no preparativu ba Prezidénsia ASEAN iha 2029, inklui liuhusi asisténsia téknika espesífika, fortalesimentu kapasidade institusionál no programa formasaun profisionál.
Ministru na’in-rua rekoñese importánsia atu hametin preparasaun institusionál Timor-Leste nian, hodi asume responsabilidade boot liután iha ASEAN no kontribui ho signifikadu ba kooperasaun rejionál.
Hametin seguransa rejionál no kombate krime transnasionál
Ministru na’in-rua mós troka hanoin kona-ba dezafiu jeopolítiku no seguransa rejionál ne’ebé kontinua dezenvolve no subliña importánsia atu mantein sentralidade, unidade, dame no estabilidade ASEAN nian iha ambiente internasionál ne’ebé sai komplesu liután.
Iha kontestu ne’e, sira diskute potensiál atu hametin koordenasaun entre Ministru Negósiu Estranjeiru no Ministru Defeza ASEAN nian hodi haforsa diálogu estratéjiku no komprensaun koletiva kona-ba dezafiu seguransa rejionál sira.
Parte rua mós subliña importánsia atu hametin kooperasaun kontra krime organizadu transnasionál, liuliu operasaun fraude online, liuhusi koordenasaun entre autoridade aplikasaun lei, partilla informasaun no posibilidade atu dezenvolve arranju kooperasaun institusionál.
Promove interkámbiu nível a’as no relasaun entre povu
Ministru Bendito estende konvite ba Ministru Armanatha atu realiza vizita ofisiál ba Timor-Leste, ne’ebé simu ho pozitiva husi nia omólogu Indonézia.
Ministru sira mós esplora posibilidade atu organiza atividade bilaterál iha área fronteira komún hodi reflete ligasaun istórika, kulturál no relasaun besik entre povu nasaun viziña rua.
Parte rua reafirma kompromisu atu haburas interkámbiu edukasionál, formasaun profisionál no kooperasaun institusionál, nu’udar baze importante atu hametin parseria entre jerasaun futuru sira.
Enkontru ramata ho determinasaun hamutuk atu mantein koordenasaun diplomátika ne’ebé besik no aselera implementasaun prioridade sira ne’ebé konkorda ona.
Diskusaun sira reafirma kompromisu Timor-Leste no Indonézia atu promove parseria ne’ebé orientadu ba futuru no rezultadu konkretu hodi kontribui ba prosperidade povu nasaun rua no ba dame, estabilidade no dezenvolvimentu sustentável iha rejiaun ASEAN.
TATOLI

