Top

Timor-Leste no EUA hametin parseria estratéjika iha área oinoin

TL EUA

DILI, 16 Novembru 2026 (TATOLI)–Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão hamutuk ho nia delegasaun no Subsekretária ba Asuntu Polítiku iha Departamentu Estadu Unidu Amérika (EUA), Alison Hooker, Segunda ne’e, hala’o enkontru bilaterál iha ámbitu Simeira ASEAN bá dala 49, iha Manila, Filipina, hodi diskute oportunidade atu hametin relasaun bilaterál no parseria estratéjika.

Diskusaun ne’e fó atensaun ba esforsu atu transforma relasaun bilaterál husi asisténsia dezenvolvimentu tradisionál ba parseria estratéjika ne’ebé abranje área polítika, diplomasia, ekonomia, seguransa, defeza, edukasaun no dezenvolvimentu rekursu umanu.

Iha biban ne’e, Timor-Leste hato’o apresiasaun ba EUA nia kontribuisaun ne’ebé durante prosesu luta ba independénsia konsege harii instituisaun demokrátika no dezenvolvimentu nasionál.

Notísia relevante : Méxiku manán arbitrajen hasoru empreza kontadór estasionamentu EUA nian

Timor-Leste mós konsidera EUA nu’udár parseiru importante ba manutensaun dame, estabilidade, demokrasiia no prosperidade iha rejiaun Indo-Pasífiku.

Atu hametin koordenasaun bilaterál, país rua sei propoin estabelesimentu diálogu estratéjiku ka mekanizmu konsultasaun bilaterál anuál hodi identifika área kooperasaun no promove interese komún.

Iha kontestu integrasaun rejionál, Timor-Leste sei reafirma kompromisu atu hametin sentralidade ASEAN no promove ASEAN ne’ebé nakloke, inkluzivu no orientadu ba kooperasaun ho parseiru sira, inklui EUA.

Governu mós hakarak aproveita programa kooperasaun EUA–ASEAN, liuliu iha área formasaun, kapasitasaun funsionáriu públiku no dezenvolvimentu lideransa jerasaun foun, atu apoia prosesu integrasaun efetiva Timor-Leste iha instituisaun ASEAN.

Kooperasaun marrítima no ekonomia azúl ]mós sai parte husi ajenda diskusaun. Timor-Leste hakarak dezenvolve kapasidade marrítima, hametin seguransa tasi, formasaun guarda kostál, aplikasaun lei no kooperasaun iha jestaun dezastre, inklui buka no salva (search and rescue).

Iha defeza no seguransa, Timor-Leste reafirma importánsia parseria ho EUA ba dezenvolvimentu no profisionalizasaun instituisaun defeza nasionál, inklui FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL).

Governu mós hakarak kontinua negosiasaun kona-ba Akordu Kuadru Kooperasaun Defeza (Defense Cooperation Framework Agreement) no propoin atu reativa Diálogu Bilaterál Defeza (Bilateral Defense Dialogue). Mekanizmu rua ne’e sei fasilita koordenasaun kona-ba formasaun, ezersísiu konjuntu, atividade militár no troka esperiénsia entre F-FDTL ho Forsa Armada EUA.

Iha parte asisténsia bilaterál, refere ba mudansa iha polítika asisténsia esterna EUA, tuir orden ezekutiva ne’ebé Prezidente Donald Trump asina iha 20 Janeiru 2025 atu halo revizaun no ajustamentu ba programa asisténsia esterna.

Programa kooperasaun balun kontinua hala’o, inklui Peace Corps, Pacific Partnership, kooperasaun defeza no seguransa, preparasaun bá dezastre no asisténsia umanitária. Maibé, programa balun seluk, inklui Millennium Challenge Corporation (MCC), kompaktu ho valór millaun $420 no programa sira ne’ebé finansia hosi USAID, enfrenta prosesu terminasaun ka redusaun.

Iha diskusaun ne’e subliña katak situasaun ida-ne’e presiza Timor-Leste diversifika parseiru dezenvolvimentu, hametin kapasidade nasionál no buka oportunidade kooperasaun foun ho parseiru bilaterál no multilaterál sira.

Enkontru bilaterál ne’e iha objetivu atu hametin komprensaun mútua, identifika interese komún no dezenvolve kooperasaun ne’ebé fó benefísiu bá nasaun rua, enkuantu Timor-Leste kontinua promove interese nasionál no kontribui bá dame no estabilidade iha rejiaun Indo-Pasífiku.

Enkontru bilaterál ne’e, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão hetan akompañamentu husi Vise-Primeiru-Ministru Francisco Kalbuadi Lay, Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun Bendito dos Santos Freitas, Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN Milena da Costa Rangel, Ministra Finansas Santina Cardoso no Xefe Gabinete Primeiru-Ministru, Elizabeth Exposto.

TATOLI

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!