DILI, 25 novembru 2023 (TATOLI)— Ministru Komersiu Industria, Filipus Nino Pereira apresia ho joven ne’ebe ho inisiativa harii Kafé Atsabe iha Fomentu II. Tanba, ida ne’e hanesan modelu ba joven emprendedorizmu iha Timor-Leste.
“Sira hatudu ona sira nia komitmentu no nafatin iha esperansa katak saida mak sira halo bele inspira tan joven seluk, ho espiritu no boa vontade hodi realiza ida ne’e. Agora ita lansa tan fatin ida ne’e sai hanesan motivasaun ba joven sira hodi mantein espiritu emprendedorizmu hodi dudu ekonomia rai laran,” dehan Ministru Filipusa iha Fomentu II, sábadu ne’e.
Nia esplika, governu konstituisional dasia iha politika hodi diversifika ekonomia, produtu no kriasaun empregu, nune’e Kafe Atsabe hatudu vantajen bo’ot tebes tanba la’os kolia buat mamuk maibe hatudu realidade, nune’e governu hakarak suporta no dudu ba oin.
Nain ba Kafe Atsabe, Mariano da Costa Alves ne’ebé koñesidu ho naran Ameta hanesan joven ida husi Munisípiu Ermera, Postu Administrativu Suku Baboekraik. Ameta mai hosi munisipíu Dili no iha tinan 2008 bainhira halao estudu iha eskola sekundaria no halo ona servisu pineira rai henek hodi suporta ba nesesidade loron-loron.
Bainhira remata estudu sekundaria, Joven Emprendedorizmu ne’e tuir kursu iha SOLS 24/7 hafoin ikus mai iha tinan 2014 konsege hetan oportundiade servisu hanesan barista dahuluk iha Café Letefoho.
Husi Café Letefoho, Ameta hetan oportunidade ba aprende konaba merkadu kafe iha Indonesia no Japaun, inklui sai organizador ba Asosiasaun Kafé iha tinan 2016 no ikus mai bele koñese Country Director IFC – International Finance Corporation, David Freedman ne’ebé laos deit hanesan parseiru maibe sempre motiva no fo ideia ba setor kafe.
“Iha 2016 iha ona planu atu loke negosiu produsaun kafé maibe seidauk iha fundu atu harii. Entaun Háu hetan oportunidade servisu iha Australia liu husi Seazonal Workers Program no fila mai harii Kafe Atsabe iha Atsabe,” esplika Mariano Alves.
Bainhira inisia iha 2017 no 2018, Kafé Atsabe distribui deit ba loja no supermerkadu sira, maibé ho esforsu no komprimisiu ikus mai hetan oportundiade ba aprende tan iha Nova Zelandia no ikus mai bele harii rasik Kafetaria ho naran Kafe Atsabe iha Fomentu II.
“Objetivu harii Kafe Atsabe mak tanba Kafe hanesan identidade nasaun, fo valor ba kultural no ida mak ekonomia ba familia sira ne’ebé moris ho kafe. Hanesan Joven ida iha hanoin oinsa atu desenvolve nasaun. Liu husi Kafe Atsabe ita halo ona exportasaun kafe ba nasaun hitu no agora ba oin oinsa mak garante atu produsaun kafe labele menus,” nia hatete.
Kafe Atsabe dadauk ne’e lokaliza ona iha fatin tolu diferente hanesan Atsabe Baboekraik, Palapasu no Fomentu II iha Dili, nune’e mós emprega ona ema 11 no inklui to’os nain kafe sira iha Atsabe.
Primeiru Sekretariu Desenvolvimentu Rural iha Embaixada Australia, Thomas Wooden hatete governu Australia liu husi MDF (Market Development Facilitiy) apoiu ona fatin prosesamentu kafe iha komunidade haat iha Atsabe, fó teinamentu ba to’os nain, inklui estabelese laboratoriu atu asegura kualidade kafe.
“Ohin ita selebra hamutuk Ameta ho nia Familia nia esforsu rasik atu estabelese kafetaria ne’e. Ha’u hatene ida ne’e importante ba nia tanba nia rasik hakarak fo oportundiade ba joven seluk hodi aprende konaba kafe no hasae abilidade konaba kafe,” Thomas esplika.
Atividade lansamentu ne’e hetan partisipasaun mós husi entidade sira husi IFC, Embaixada Nova Zelandia, Banku Mundial, ADB (Asian Development Bank), Asia Foundation, JICA (Japan International Cooperation Agency), Timor Global, Asosiasaun Kafé Timor, Kafetaria Bou Ali, Uma Lafatik, Saudade, Aroma, Café Letefoho, Uma Saudavel, Emprezariu sira husi EAMO, TILOFE no seluk tan.
Jornalista : Cidalia Fátima
Editora : Armandina Moniz




