VIQUEQUE, 10 dezembru 2023 (TATOLI)-Estudante na’in 28 gradua iha Ensinu pré-eskolár Kakatua iha suku Uma Uain Leten, Postu administrativu Viqueque Vila, Munisípiu Viqueque, domingu ne’e, iha tinan letivu 2023 ne’e.
Reprezentante diretór edukasaun munisípiu Viqueque, Orlando Amaral, informa katak graduasaun ba estudante iha pré-eskolár ne’e foin mak akontese maske estabelesimentu ensinu ne’e harii iha tinan 2018.
“Ha’u la hatene tanba saida maka antes ne’e, profesór sira la fó agradusaun ba ita-nia estudante sira. Maibé, ba graduasaun pré-eskolár lei fó dalan ba ita atu halo graduasaun ba estudante sira tanba sira mós iha diretu atu hetan graduasaun. Liuhusi graduasaun ida-ne’e maka ensinu báziku sira bele simu tanba sira hetan ona sertifikadu pré-eskolár nian,”
Orlando Amaral, ba jornalista sira hafoin partisipa iha graduasaun estudante pré-eskolár Kakatua, iha suku Uma Uain Leten, ohin.
Tanba ne’e, Reprézentante diretór edukasaun, Orlando Amaral apela ba inan-aman sira, “Oan ki’ik iha tenke rejistu ba (Pré) eskolár, atu bele hetan sertifikadu tanba ba oin sei aplika ba oan sira-ne’ebé la hetan sertifikadu pré-eskolár sei labele rejistu iha ensinu báziku sira”.
Alende ne’e nia dehan, estudante sira-ne’ebé ramata ona iha pré-eskolár bainhira ba tama ensinu báziku sira iha ona koñesementu hakerek lee no sura matemátika sira.
“Pré-eskolár ne’e di’ak tanba ita-nia estudante sira-ne’ebé aprénde ona iha pré-eskolár ba tama ensinu báziku fasil ba profesór sira hanorin no sira komprende matéria lais. Ho nune’e, ba estudante sira-ne’ebé simu graduasaun, parabens! No, ba inan-aman sira-ne’e hatama sira-nia oan iha pré-eskolár,” nia realsa.
Iha fatin hanesan, Diretór ensinu Pré-eskolár (EPE) Kakatua, Helda Soares, haktuir, durante ne’e estudante pré-eskolár iha vontade aprende hakerek alfabetu, kanta no halimar hamutuk ho manorin sira iha EPE Kakatua. Maske sira ho idade ki’ik, maibé sira iha vontade partisipa iha atividade létiva sira iha sala-de-aula.
“Ita-nia estudante ne’ebé ohin simu graduasaun ne’e sira iha komitmentu tebe-tebes hakarak aprende. Agora sira ramata sira-nia aprendizajen, kontinua ba aprende iha ensinu báziku,” nia subliña.
Ensinu pré-eskolár Kakatua ne’e iha manorin-na’in hamutuk na’in tolu – kontratadu na’in rua no voluntáriu na’in ida.
Iha biban ne’e, reprezentante inan-aman, Virgílio Jeronimo, agradese manorin-na’in sira ne’ebé halo ona dedikasaun hodi hanorin estudante sira to’o hetan graduasaun iha faze dahuluk.
“Ami inan-aman sira agradese profesora sira-ne’ebé durante hanorin ami-nia oan sira, maske dala ruma halo sira ulun-moras, maibé sira ho pasiénsia hanorin ami-oan ho di’ak to’o (graduasaun) faze dahuluk. Molok sira tama ba ensinu báziku, ami fiar katak oan sira-ne’e iha koñesementu naton,” nia akresenta.
Enkuantu, iha serimónia graduasaun ba estudante pré-eskolár Kakatua ne’e reprezenta edukasaun munisípiu entrega Sertifikadu no Fotografia kada estudante nian ba estudante ida-idak. Estudante pré-eskolár Kakatua hamutuk na’in 28 kompostu hosi Feto na’in-17 no mane na’in-11.
Partisipa iha serimónia graduasaun pré-eskolár ne’e mak autoridade lokál, koodernadór profesor Fatudere, diretór Ensinu Báziku Sentrál Komandante Rozito Maluru no inan-amán husi estudante sira.
Estudante ensinu pre-eskolár komunitária Macadique na’in-neen simu graduasaun
Entretantu, Pre-eskolár komunitária iha aldeia Lutugia, suku Macadique, postu administrativu Uatulari, munisípiu Viqueque mós gradua estudante na’in-neen.
“Pre-eskolár komunitária ba tinan rua ona, ami uza ami-nia uma privadu maka hanorin ami-nia oan sira. Iha tinan ida-ne’e estudante hamutuk na’in-25 tinan 2023, maibé estudante balun lakoi eskola entaun hela na’in neen maka agora simu graduasaun hodi kontinua ba prosesu prezensiál iha ensinu báziku,” Koordenadóra Pre-eskolár komunitária, aldeia Lutugia, suku Macadique, postu Uatulari, munisípiu Viqueque, Felisiana da Silva Fernades, hateten ba jornalista sira, hafoin ramata graduasaun iha aldeia Lutugia, domingu (09/12) ne’e.
Prosesu ensinu apredisajén ba pre-eskolár komunitária iha aldeia Lutugia hahú tinan 2022 ne’e uza lian materna Makasae, maibé sira mós aprende lian tetun no portugés, maske labarak naton ba estudante sira hodi prepara oan sira ba futuru ne’ebé di’ak, entaun iha tinan 2023 ne’e gradua ba estudante na’in-neen.
Nia dehan, fatin ba prosesu aprendizajen pre-eskolár komunitária profesora uza uma privadu hodi hanorin estudante sira hodi akumula estudante na’in-25, maibé estudante balun lakon kontinua hela na’in-neen mak simu graduasaun.
Iha tinan 2022, pre-eskolár kumunitária Lutugia gradua estudante na’in-11 ne’ebé apoia hosi fundasaun Halimar Oportunidade Parseiru no Exelente (HOPE) materiál sira hanesan livru, sasán halimar no formasaun ba profesór pre-eskolár komunitária.
“Ami mós hato’o agradesimentu ba fundasaun HOPE durante apoia ami ba prosesu aprendizajen nian ba ami. Ami hasoru dezafiu ne’ebé ami hasoru mak inan-aman sira ladún apoia oan sira mai eskola, nune’e iha graduasaun ne’e estudante na’in-neen de’it. Maibé ami nafatin fó korajen ba inan-aman sira hodi hatama oan sira ba pre-eskolár. Kona-ba kondisaun ensinu aprendizajen ne’e ami-nia amán José do Rosário mak oferese ninia uma kuartu rua hodi ami uza ba atividade prosesu ensinu prezensiál,” nia dehan.
Enkuantu, profesora voluntária hanorin iha pre-eskolár Lutugia ne’e iha na’in-tolu ne’ebé oferese sira-nia aan hodi hanorin estudante sira.
Diretóra Fundasaun HOPE, Droteia Pinto de Oliveira, hateten HOPE ho vizaun ida katak hakarak harii pre-eskolár suku atu labarik idade kiik sira fasil hodi asesu sedu ba ensinu prezensiál, tanba ne’e fundasaun HOPE loke pre-eskolár ida-ne’e iha suku Macadique.
“Ami estabelese pre-eskolár bolu komunutária, tanba ne’e mak agora daudaun sira uza sira-nia uma mak hanorin ita-nia oan sira. Ami fó apoia materiál ba sira no oferese formasaun ba manorin sira. Ba oin, ami nafatin kolabora ho komunidade, atu oan sira bele asesu ba ensinu prezensiál ne’ebé besik liu ba estudante sira-nia hela fatin,” nia hateten.
Iha serimónia graduasaun daruak ba estudante pre-eskolár komunitária iha aldeia Lutugia ne’e partisipa hosi autoridade lokál, veteranu no inan-aman hosi estudante sira.
Jornalista : Vitorino da Costa Lopes
Editór : Cancio Ximenes
