DILI, 23 Juñu 2025 (TATOLI)—Ministériu Saúde liu husi Institutu Nasionál Saúde Públika Timor-Leste (INSPTL) no Fundu Nasaun Unida ba Populasaun (UNFPA-sigla ingleza) kolabora ho Governu Japaun fó formasaun ba profisionál saúde na’in-12 kona-ba kuidadu emerjénsia obstétrika no neonatál atu hamenus taxa mortalidadade inan ho bebé iha Timor-Leste.
“Ami ho UNFPA kolabora ho Governu Japaun fó formasaun ba profisionál saúde sira kona-ba kuidadu emerjénsia obstrétrika no neonatál atubele kapasita médiku sira hotu iha sistema saúde nasionál nian ba futuru nune’e hamenus taxa mortalidade inan ho bebé iha ita-nia rai,” Diretór Jerál INSPTL, Nevio Sarmento dehan ba jornalista sira, iha salaun INSPTL, Komoro, Dili, segunda ne’e.
Nia hateten, formasuan ne’e rasik fó ba médiku espesialista sira iha Hospital Nacional Guido Valadares (HNGV), Ospitál Referrál Baukau, Maliana, RAEOA, Sentru Saúde Komuntária sira iha Dili, Vikeke, Same, Ermera, Manatutu, Kovalima no Ataúru, durante loron sanulu nia laran.
Iha fatin hanesan, Reprezentante UNFPA iha Timor-Leste, Navchaa Suren, agradese ba Ministériu Saúde no INSPTL ne’ebé ho kompromisu hadi’a saúde inan no bebé foin moris iha Timor-Leste no hato’o mós agradese ba parseiru dezenvolvimentu sira, liuliu ba Governu Japaun, ba sira-nia apoiu valiozu.
“Treinamentu ida-ne’e hanesan parte husi viajen naruk ida. Hahú husi tinan 2018, hetan fundu husi Governu Austrália liuhusi DFAT no iha kolaborasaun metin ho Ministériu Saúde, UNFPA apoiu ona sesaun treinamentu EmONC hamutuk 14. Sesaun sira-ne’e tulun ona hodi harii kbiit ba médiku no parteira sira, ne’ebé mak hanesan primeiru respondedór durante emerjénsia inan no bebé foin moris. Ohin, ita foti pasu importante ida bá-oin ho treinamentu ba treinadór EmONC iha Timor-Leste, ne’ebé posivel ho apoiu husi Governu Japaun,” Navchaa Suren haktuir.
Nia dehan, esforsu ida-ne’e, objetivu hamutuk mak salva vida inan no labarik ne’ebé foin moris.
Husi parte UNFPA, reafirma ona kompromisu metin atu serbisu hamutuk ho Ministériu Saúde no parseiru sira hodi hadi’a asesu ba servisu saúde inan no labarik foin moris ho kualidade aas, tuir prioridade Governu nian no vizaun boot liután kona-ba kobertura saúde universál.
Aleinde ne’e, Embaixadór Japaun iha Timor-Leste, Tetsuya Kimura, dehan Governu no povu Japaun apoia ona projetu ba hadi’a fasilidade sira ba kuidadu emerjénsia bázika obstétrika no neonatál nian iha Sentru Saúde Komunitária sira, ne’ebé implementa hosi UNFPA. Iha ámbitu projetu ne’e, Japaun fó ona subvensaun ho montante dolar amerikanu millaun-hitu (7) hodi kontribui ba hadi’a saúde materna no neonatál iha Timor-Leste.
“Hanesan ita-boot sira hatene, saúde materna no perinatál sai nafatin dezafiu ida-ne’ebé urjente liu iha nasaun. Dalabarak tanba atrazu sira iha intervensaun médika ne’ebé kauza hosi infraestrutura ne’ebé la sufisiente no falta profisionál saúde sira-ne’ebé kualifikada. Atu rezolve kestaun sira-ne’e, Japaun apoia konstrusaun no reabilitasaun ba fasilidade sira Kuidadu Emerjénsia Obstétrika no Neonatál nian (EmONC) iha sentru saúde komunitária hamutuk rua-nulu (20), fornese ekipamentu médiku esensiál, promove konxiénsia entre komunidade no oferese programa formasaun sira hanesan ida-ne’ebé ita loke ohin,” Tetsuya Kimura haktuir.
Nia hateten, nu’udár nasaun ida-ne’ebé koloka seguransa umana no kobertura universál saúde iha sentru hosi nia polítika kooperasaun dezenvolvimentu nian, Japaun fiar katak labele husik ema ida iha kotuk, liuliu inan no kosok-oan sira-ne’ebé foin moris iha risku durante isin-rua no partu.
Jornalista: Felicidade Ximenes
Editór: Xisto Freitas da Piedade




