DILI, 07 Agostu 2025 (TATOLI) – Prezidente Autoridade Aviasaun Sívil Timor-Leste (AAC-TL), Zezinho António F. Gusmão hateten, Timor-Leste halo ona Nota Intendimentu (MoU) ho Tailándia, Indonézia, Xina no Malázia no vou iha ona, maibé vou sira ne’e mai iha Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato, Komoro-Dili. Enkuantu, balun ne’ebé hakarak halo rute ba fali Aeroportu Oekusi mós bele.
“Hein de’it asina akordu ho sira para ita atu ratifika iha Parlamentu Nasionál. Enkuantu, Xina no Malázia ita iha ona maka ita vou direta husi Timór ba Xina”, Prezidente AAC-TL ne’e informa ba jornalista iha salaun auditóriu Kay Rala Xanana Gusmão, Ministériu Finansa, Aitarak-Laran, ohin.
Dirijente aviasaun ne’e hatutan, enkuantu aviaun balun ne’ebé ita halo ona MoU ne’e seidauk semo tuun iha aeroportu internasionál Nicolau Lobato, Komoro-Dili, tanba iha prosesu Akordu Funsaun Aviasaun (Air Function Agreement) – Akordu kona-ba funsaun aviamentu entre Estadu sira, ne’e ita foin hakat ba faze MoU, tanba akordu ne’e sei tama iha Governament to Governament ka entre Governu ho Governu (Kooperasaun bilaterál).
“Tanba ne’e ita sei kontinua halo tan revizaun para hetan akordu ida-ne’ebé mak parte rua ne’e hotu aseita ho kondisaun ne’ebé mak iha, hafoin ne’e mak sei lori ba Parlamentu Nasionál hodi ratifika. Bainhira ratifika ona, rute vou komesa eziste ona iha terminál aviaun husi aviaun ida-ne’ebé mak atu semo ka halo operasaun. Ita mós sei iha tan negosiasaun tratadu akordu ho Portugál, Filipina”, nia esplika.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2025/07/22/auditoria-final-ba-aeroportu-oekusi-ho-objetivu-prinsipal-haat/
Aleinde ne’e Timor-Leste mós sei iha tan ninia aeroportu internasionál ne’ebé lokaliza iha Oekusi, maibé daudaun ne’e ninia prosesu sertifikasaun aeroportu Oekusi presiza la’o tuir regras International Civil Aviation Organization (ICAO) nian ne’ebé maka tenke kumpri rekezitu ne’ebé presiza para sai aeroportu internasionál.
“Entaun ami ba halo ona auditória ikus ba rekomendasaun ne’ebé ami fó iha prelimináriu hodi haree katak sira kompleta ona rekezitu sira ami fó ba ne’e kalae? Hanesan, tenke haforsa traballu, tanba ita haree mós kategorizasaun aeroportu ne’ebé konsidera 4D”, nia afirma.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2025/07/22/auditoria-final-ba-aeroportu-oekusi-ho-objetivu-prinsipal-haat/
Signifika, tuir autoridade ne’e katak nia tenke haforsa traballu, entaun bombeirus tenke iha, kontradór tráfiku aero, manutensaun aeroportu, presiza prienxe númeru kada seksaun hodi reforsa traballu, aleinde ne’e tenke mós iha instrument flight – Vou ne’ebé uza instrumentu navegasaun, hodi bele gia aviaun bainhira aterajen (landing), espasu Aerodrome (Fatin ne’ebé aviaun sira bele aterra), tenke iha toré (tower) kontrolu tau iha funsionamentu.
“Tanba aeroportu ida-ne’ebé atu sai internasionál, nune’e ami bele sertifika tanba atu sertifika aeroportu ida katak nia sai ona aeroportu internasionál, konsideradu hanesan aeroportu ne’ebé mak mundu tomak sei hatene tanba bainhira sertifika ona sei públika iha AIP, nune’e mundu hatene ona katak aeroportu ne’e tama ona iha inkoperasaun normál”, nia dehan.
“Signifika bainhira sira ba halo auditória finál ona ne’e bele ona sertifika ka seidauk sertifika. Bainhira aeroportu ne’e mak sertifika, signifika aeroportu ne’e iha kondisaun ne’ebé bele garante safety (seguransa) ba aviaun bainhira tuun (landing) iha Oekusi. Konserteza aviaun barak maka sei tun iha aeroportu Oekuse – la taka dalan, maibé depende ba ita-nia atendimentu, akordu air safety (seguransa áerea) kada nasaun”, nia énfaze.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2024/09/30/mtk-prosesa-sertifikasaun-aeroportu-domestika-oe-cusse/
Jornalista: Alexandra da Costa
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
