DILI, 15 Outubru 2025 (TATOLI)—Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel halo aprezentasaun proposta kona-ba planu pós-adezaun Timor-Leste nian ba ASEAN, ba períodu 2026 to’o 2030, iha reuniaun Konsellu Ministru, kuarta ne’e.
Planu nia objetivu estratéjiku mak atu garante integrasaun plena no sustentável ba ASEAN iha tinan 2030, bazeia ba área polítika hitu mak preparasaun institusionál no armonizasaun regulatóriu, integrasaun no diversifikasaun ekonómika, infraestrutura no konektividade, dezenvolvimentu kapitál umanu, integrasaun sosiokulturál, sustentabilidade ambientál no preparasaun ba prezidénsia ASEAN nian iha tinan 2030.
Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel, hateten sira mós mai aprezenta dokumentu ne’ebé define vizaun estratéjika nasaun nian iha prosesu integrasaun rejionál ba Timor-Leste nia planu ba pós-adezaun nian iha loron 26 fulan-Outubru 2025.
“Ita mós tenke hatene katak iha loron espesiál ne’e saida mak ita sei halo no aprezenta saida iha ne’ebá, entaun ohin ita lori planu pós-adezaun ida-ne’e mai iha Konsellu Ministru hodi haree dokumentu ne’ebé kompreensivu ka bele mudansa bazeia ba dezenvolvinentu iha ASEAN. Pelumenus ita iha ona planu ba pos-adezaun ho forma vizaun estratéjiku ida hodi asegura adezaun ne’e bele la’o ho di’ak,” Ministra ne’e relata ba jornalista sira iha Palásiu Governu, ohin.
Governante ne’e afirma, normalmente proposta ne’e lori ba Konsellu Ministru hodi halo diskusaun komprensivu liután no ida ne’e la presiza hetan aprovasaun husi Parlamentu Nasional.
Tuir dokumentu ofisiál ne’e Agência Tatoli asesu define ho vizaun “Timor-Leste ne’ebé iha kapasidade, koneksaun no kompetisaun, integradu pleneamente iha Komunidade ASEAN to’o 2030”, planu ne’e estabelese intensaun estratéjiku hodi transforma Timor-Leste nia partisipasaun iha ASEAN sai rezultadu ne’ebé konkretu no mensuravel (bele sukat) liuhusi reforsu kapasidade institusionál, diversifikasaun ekonómika no dezenvolvimentu kapitál umanu.
Entre ninia kompromisu prinsipál sira, dokumentu ne’e destaka Timor-Leste nia kontribuisaun ativu ba Vizaun ASEAN 2045, ne’ebé orienta ba harii komunidade rejionál ida-ne’ebé reziliente, inovativu, dinámika no sentrada iha povu.
Ho implementasaun ne’ebé rigorozu ba planu ida-ne’e, Timor-Leste sei la sai de’it nu’udar membru foun maibé sei afirma-an nu’udar parseiru ativu ida no kontribuinte ba ASEAN, hodi uza integrasaun rejionál nu’udar katalizadór ba dezenvolvimentu nasionál ne’ebé sustentável no prosperidade povu timoroan nian.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes
