DILI, 23 Outubru 2025 (TATOLI)-Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA) aprezenta proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026 hamutuk millaun $60 ba Parlamentu Nasionál.
“Orsamentu ne’ebé propoin ba tinan 2026 ho montante millaun $60 ba prioridade transparénsia no impaktu direta ba povu hetan tratamentu saúde, asesu edukasaun dignu”, Prezidente RAEOA, Régio da Cruz, hato’o iha audiénsia públika ba proposta OJE 2026 ho Parlamentu, ohin.
Husi orsamentu ne’e aloka ba saláriu no vensimentu $8,211,073, bens no serbisu $6,779,829, transferénsia públika $4,274,900, kapitál menór $2,571,801, no kapitál dezenvolvimentu $951,391.
Tuir livru OJE 2026, orsamentu ne’e finansia Programa 21 ne’ebé abranje ba Edukasaun, Saúde, Protesaun Sosiál, Administrasaun, Infraestrutura no Agrikultura.
Dotasaun ne’e dedikadu mós ba funsionamentu no dezenvolvimentu instituisionál, asegura kontinuidade serbisu públiku iha postu administrativu haat iha RAEOA.
Programa sira seluk ho objetivu iha Kapitál Umanu, subsisténsia rurál no jestaun sustentavel rekursu naturál, aliña no kuadru organizasional foun ne’ebé estabelese husi rezolusaun númeru Governu númeru 37/2025, loron 28 Agostu.
Dotasaun ne’e reflete prioridade boot tolu, asegura kontinuidade serbisu báziku edukasaun, saúde, justisa no administrasaun. Kompleta no konsolida investimentu sira la’o hela, partikularmente iha estrada, sistema bee moos, eskola no postu saúde no promove dezenvolvimentu inkluzivu liuhusi apoiu grupu vulneravel, reforsa agrikultura no peska no promove papél ZEESM iha diversifikasaun ekonómika.
Aloka ba FED-RAEOA
Husi montante millaun $60 ne’e, $37,211,006 aloka ba Fundu Espesiál Dezenvolvimentu (FED) ne’ebé destina ba saláriu no bensimentu $320,814, bens no serbisu $12,795,594, transferénsia públika $1,435,000, kapitál menór rihun $429, no kapitál dezenvolvimentu $22,230,598. Orsamentu ne’e finansia programa 13.
Programa Estrada no Ponte hodi finansia projetu 23, kompostu lima la’o hela ne’ebé inklui estrada nasionál liga Pante-Makasar bá Oesilo no Nítibe, rua rejionál no ida rurál.
Iha projetu emerjénsia 18 abranje estrada foun tolu rurál no rejionál, sia reabilitasaun no manutensaun estrada rurál no rejionál, tolu muru protesaun, rua konstrui ponte foun no Kuartel PNTL ida.
Ba Programa Bolsa Estudu finansia estudante 22. Programa Funsionamentu no Dezenvolvimentu Instituisionál hodi apoiu parseria ho grupu sosiedade sívil ho seluk tan.
Programa Edukasaun Pré-Eskolár no Bázika atu finansia projetu konstrusaun no espansaun eskola ne’ebé lao hela. Ba Programa Saúde hodi halo alojamentu ba pesoál saúde no kontinua infraestrutura ba kuidadu saúde primária.
Programa Bee no Saneamentu finansia reabilitasaun sistema abastesimentu iha Oeluan no Nipsan. Programa Eletrisidade atu garante funsionamentu eletrisidade no iluminasaun iha Passabe, Nitibe no Oesilo. Programa Aeroportu apoiu operasaun aeroportu internasionál Rota do Sândalo no seluk tan.
Programa Dezenvolvimentu no Fortalesimentu Zona ho Tratamentu Administrativu no Ekonómiku Espesiál hodi finansia serbisu ZEEDOA no abranje estudu viabilidade ba setór xave sira no seluk tan.
Programa Turizmu hodi konstrui ekipamentu turístiku no sinalizasaun promove RAEOA hanesan destinu. Programa Investimentu no Diversifikasaun Ekonómika ho objetivu konstrui korrida cavalo iha Ume-Noah, Cunha, Pante-Makassar, serbisu ne’e konsidera investimentu ida bele jere retornu iha futuru.
Programa Agrikultura no Ortikultura finansia projetu 14 ne’ebé la’o hela, inklui kanál irrigasaun hodi fortalese produtividade agríkola no seguransa alimentár.
Prezidente autoridade ne’e mós relata ezekusaun OJE 2025 RAEOA nian ne’ebé ezekuta ona 40,1% husi montante inisiál millaun $62,181.
Iha apresiasaun OJE 2026, reprezentante povu sira kontinua husu tau atensaun ba setór edukasaun, saúde, bee-moos, agrikultura, hodi lori benefísiu direta ba povu.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora





