AJAR sei lori timoroan 30 iha Indonézia hasoru família iha Timor-Leste

DILI, 20 jullu 2022 (TATOLI)—Koordenadór Asia Justice and Rights (AJAR) iha Timor-Leste, Inocêncio de Jesus Xavier, informa iha tinan ne’e AJAR sei lori fila timoroan na’in-30 ne’ebé lakon iha tempu okupsaun Indonézia hodi hasoru fali sira-nia família iha Timor-Leste.
Timoroan na’in-30 ne’e, iha tempu funu sai Tenaga Bantuan Operasi (TBO) ba membru militár Indonézia hodi lori sira-nia sasán ba ai-laran funu hasoru FALINTIL, no iha timoroan balun mak sei otas kiik mak militár Indonézia sira hakiak no lori ba sira-nia rain.
Tuir nia, vítima funu na’in-30 ne’e rejistu ona sira-nia naran no loloos ne’e sira fila mai Timor-Leste iha 2022 nia hahú maibé tanba propagasaun COVID-19 entaun muda tiha sira-nia planu atu hasoru sira-nia família iha Timor-Leste ne’e.
“Tinan ne’e, ita halo planu atu lori fila sira na’in-30 ne’e maibé problema agora mak ita presiza apoiu fundu hosi Governu, atu nune’e bele fasilita sira atu bele hasoru malu fali ho sira-nia família iha Timor-Leste,” Inocêncio hateten ba Agência TATOLI, iha CNC, Balide, Dili.
Vítima hirak ne’e maihosi munisípiu 11 mak balun maihosi munisípiu Dili, Bobonaro, Baucau, Covalima, Ermera, Aileu, Ainaro, Manufahi, Manatuto, Lospalos no munisípiu Viqueque.
Antes ne’e, Prezidente Repúblika Timor-Leste apoiu fundu millaun $10 hodi fó apoiu ba vítima sira no iha tinan 2019 ne’e, AJAR konsege lori fila vítima funu liu-liu labarik timoroan ne’ebé tinan kleur hela iha Indonézia, hodi hasoru fali sira-nia família iha TL.
“Ita hala’o reuni ho família ne’e tanba ida-ne’e sira-nia direitu no asuntu ida-ne’e Governu tenke iha responsabilidade boot atu fasilita,” nia dehan.
Nia halo estimasaun katak fundu ne’ebé mak presiza atu fasilita ba vítima 30 bele to’o millaun $50 no fundu ne’e uza ba pasaporte, kartaun vasina, teste COVID-19 nian, depois ba transporte nian durante trata dokumentu, osan selu aviaun hosi Indonézia mai Timor-Leste to’o hasoru malu ho nia família sira.
“Iha ne’e, ita ajuda volutanriamente no ami hakarak atu lori labarik timoroan barak mak lakon iha funu laran entre 1974-1999 ne’e ba hasoru sira-nia família, maibé durante ne’e ita ko’alia liuhosi virtiuál de’it,” nia hateten.
Prosesu buka ema lakon ne’e AJAR Timor-Leste servisu hamutuk ho Hak Asasi Manusia (HAK) iha Indonézia hahú hosi 2009 no to’o agora hetan ona vítima 155 no mós hosi numéru ne;e timoroan na’in-84 mak hetan ona sira-nia família iha TL.
Tuir dadus hosi AJAR, hahú hosi 2014, Asia Justice and Rights (AJAR) servisu hamutuk ho Centro Nacional Chega (CNC), sira konsege lori-fila timoroan hamutuk 200 ne’ebé boot no hela iha Indonézia ne’e, lori fila hodi reúne ho sira-nia família iha Timor-Leste.
Iha tinan 2022 ne’e, liu-liu iha fulan-outubru, AJAR planea sei lori fila timoroan na’in-30 ne’ebé verifika ona sira-nia naran no daudaun ne’e iha faze trata sira-nia dokumentu viajen inklui kumpre vasina tenke dala tolu.
Iha relatóriu Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação (CAVR) de Timor-Leste hanaran “CHRGA!” ne’e haktuir, labarik timoroan ne’ebé lakon iha períodu funu hahú hosi 1974-1999 (durante okupasaun Indonézia) hamutuk 4000-resin.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

