Governu sei nafatin konsulta Xanana Gusmão ba prosesu dezenvolvimentu Greater Sunrise

DILI, 12 dezembru 2022 (TATOLI)— Ministru Petroleu no Minerál (MPM), Victor da Conceição Soares, hateten governu rekoñese no nafatin halo konsultasaun ho líder nasionál Kay Rala Xanana Gusmão ba prosesu dezenvolvimentu Greater Sunrise tanba nia mak hahú uluk to’o ohin loron.
Notísia relevante:Austrália hakarak projetu Greater Sunrise dezenvolve tuir dalan komersialmente viável
Tuir Ministru katak, planu estratejiku ba dezenvolvimentu kampu petrolíferu ka kadoras Greater Sunrise inisia hosi Xanana Gusmão, nune’e iha servisu nível tékniku nian sempre konsulta nafatin ho nia no mós ho líder hotu hodi bele lori benéfísiu ba Povu Timor-Leste.
“Ita hotu hatene katak Lideransa Xanana Gusmão mak uluk 2020, hafoin Governu halo toma pose no halo re-estrutura nia (Xanana) rasik rejigna an. Maski nia rejigna-an, maibé buat hotu ne’ebé atu halo ne’e nia (Xanana) deside tiha ona. Nia duni nia halo tiha ona tratadu no lei sira ne’e hotu no agora ne’e Governu servisu tuir produtu saida mak nia (Xanana) husik ka halo tiha ona , ita la inventa. Nune’e Governu agora la’o tuir de’it buat ne’ebé Xanana uluk halo ho nia objetivu mak fó benefísiu ba povu no Estadu iha rai ida ne’e”, hateten Ministru Victor iha edifísiu MPM, Mandarin-Dili, segunda ne’e.
Governante ne’e dehan kona-ba dezenvolvimentu kampu petrolífera ne’e, tékniku sira mak iha nesesidade sei kontinua halo konsultasaun ho maun boot Xanana Gusmão, líder nasionál, lideransa partidu polítiku no Deputadu sira.
Atu halo konsultasaun ne’e iha tékniku sira-nia liman, maibé hanesan Governu atu asegura enkuadramentu legál ne’ebé tratadu bilaterál entre Governu Austrália no Timor-Leste halo ona.
Biban ne’e, Ezekutivu ne’e mós atualiza kona-ba prosesu negosiasaun bilaterál entre Estadu Timor-Leste ho Austrália no Sunrise Joint Venture (SJV) kona-ba enkuadramentu legál sira ne’ebé tratadu fronteira marítima nian, liuliu kódigu petrolíferu, kontratu fahe produsaun (PSC) no mós lei fiskál tributária nian hatudu progresu signifikante tebes.
“Sunrise Joint Venture ne’ebé daudaun ne’e halo diskusaun kona-ba Greater Sunrise mak Timor GAP, Woodside no Osaka Gas, espera iha lalais rezultadu hodi halo iha Timor-Leste tanba ida ne’e mehi Timór nian ba future”, katak.
Nune’e, rezultadu ba enkuadramentu legál ka rejime fiskál ne’e Timor-Leste no Austrália iha ona konkordansia ne’ebé hili no utuliza Timor-Leste nia rejime fiskal 100% iha prosesu dezenvolvimentu Greater Sunrise. Enkuantu Rejime Fiskál no Lei Impostu (Lei Tributaria) no dokumentu kompeténsia juridiksionál mak sei iha diskusaun interna TL.
Estadu Timor-Leste liuhosi Timor-GAP,E.P hola parte konsórsiu Greater Sunrise ho partisipasaun maioria asaun 56,56%, Woodside (operadora) 33,44% no Osaka Gás 10%.
Notísia relevante:TL-Austrália sei ko’alia kompeténsia jurisdisaun dezenvolvimentu esplorasaun Greater Sunrise
Jornalista : Arminda Fonseca
Editór : Florencio Miranda Ximenes

