Top

ILO-UNICEF husu medida urjente hapara forma traballu infantíl iha Timor-Leste

Reprezentante ILO ho UNICEF partisipa iha komemorasaun loron mundiál traballu infantil iha Oé-Cusse. Imajen Tatoli/Abílio Elo Nini.

OÉ-CUSSE, 12 juñu 2022 (TATOLI) – Organizasaun Internasional Traballu (ILO sigla inglés) no Fundu Nasaun Unida ba Labarik (UNICEF sigla inglés) husu medida urjente hodi hapara forma traballu infantíl aat iha mundu liuliu iha Timor-Leste.

Notisia relevante: UNICEF husu Governu aselera ezbosu lei lista atividade perigozu ba labarik

Komunikadu imprensa ne’ebé Agência Tatoli asesu, segunda ne’e iha Oé-Cusse, katak,  ILO ho UNICEF iha Timor-Leste, renova ona sira-nia apelu ba priorizasaun rede seguransa sosiál no prestasaun servisu sosiál ho kualidade hodi tulun proteje labarik sira hasoru forma traballu infantíl ne’ebé aat liu iha Timor-Leste.

“Ajénsia ONU rua ne’e husu liután Governu atu konsidera adopsaun ba projetu Planu Asaun Nasional Timor-Leste nian (PAP) hasoru forma traballu infantíl ne’ebé aat liu, ne’ebé sei tulun define atividade sira ne’ebé klasifika hanesan traballu infantíl no lista servisu balun tan, ne’ebé sei estraga labarik sira,” Apelu ne’e hato’o liuhosi komunikadu imprensa, iha Oé-Cusse Ambeno durante eventu komemorasaun loron Mundiál Kontra Traballu Infantíl, ne’ebé komemora iha loron 12 fulan juñu iha mundu tomak.

Iha Timor-Leste, esbosu Planu Asaun Nasional ba traballu infantíl, ne’ebé mak iha ona meza Ministru Koordenador Asuntu Ekonomiku (MAKE) ba aprovasaun, sei fó orientasaun ne’ebé presiza tebes ba nasaun atu responde no prevene forma traballu infantíl ne’ebé aat liu.

“Ami hakarak hato’o fila-fali ami-nia apelu ba ratifikasaun PAN ida-ne’e lalais liu atu nune’e bele sai hanesan matadalan ba Governu no setór sira ne’ebé iha relasaun ho Governu atu servisu no kontribui ba eliminasaun traballu infantíl iha Timor-Leste” hateten Reprezentante ILO ba Indonesia no Timor-Leste, Michiko Miyamoto.

Traballu ba infantíl, ne’ebé refere ba servisu ne’ebé aat ba dezenvolvimentu fíziku no mental ba labarik ida, aumenta ona iha Timor-Leste tanba ki’ak uma-kain ne’ebé aas liu, ne’ebé obriga inan-aman, barak liu atu haruka sira-nia oan sai hodi hetan osan adisionál ba despeza uma-kain nian.

Aleinde ne’e, impaktu sosiál no ekonómiku hosi pandemia COVID-19 no inflasaun nu’udar rezultadu hosi krize Rusia-Ukrania nian, aumenta ona estrese ba rendimentu uma-kain nian no dudu labarik barak liu ba atividade ekonómika sira.

Komunikadu imprensa ne’e, sita katak, tuir peskiza Nasional Traballu Infantíl 2016 nian, labarik liu 67,688 ho idade tinan 5 to’o 17 ka labarik porsentu 16 iha grupu idade ida-ne’e envolve iha forma atividade ekonómika balun. Peskiza ne’e hatudu tan katak labarik na’in 52,651 mak klasifika hanesan envolve iha traballu infantíl, ho porsentu 10 hosi labarik sira-ne’e mak tinan 5 to’o tinan 12.

“Labarik barak kontinua nafatin ladún la goza sira nia infantisidade, sira-nia potensialidade no sira-nia dignidade tanba sira gasta oras ne’ebé la iha rohan hodi envolve iha atividade ekonómika perigu sira,” dehan Reprezentante País UNICEF, Bilal Aurang Zeb Durrani.

“Matadalan hosi komitmentu internasionál ne’ebé Timor-Leste halo liuhosi ratifikasaun Konvensaun Direitu Labarik iha 2003, ita tenke foti pasu urjente sira hodi hapara problema ne’e,” refere nota imprensa ne’e.

Atu troka tendénsia ida-ne’e, ILO no UNICEF halo advokasia ba aumentu rede seguransa protesaun sosiál hanesan rejime kréditu ba família vulneravel sira.

Aleinde ne’e, hadi’a asesu ba kualidade servisu sosiál sira hanesan edukasaun no empregu ne’ebé di’ak ba ema adultu sira mós sei hasai família sira hosi xoke ekonómiku no proteje labarik sira hosi traballu infantíl.

“ILO no UNICEF iha kompromisu atu servisu hamutuk ho Governu no Sosiedade Sivil hodi halo inan-aman sira sente sensivél kona-ba natureza traballu infantíl no atu ajuda sira komprende kona-ba efeitu aat hosi prátika ne’e,” haktuir iha nota imprensa ne’ebé Agência Tatoli asesu.

Entretantu iha sorin seluk, komunikadu imprensa hosi Fundu Nasaun Unida ba Labarik (UNICEF sigla inglés), iha Timor-Leste informa, komemorasaun loron Mundial Kontra Traballu Infantíl. UNICEF agradese tebes ba Governu, lidera hosi Ministeriu Solidariedade Sosial no Inkluzaun no Ministeriu Edukasaun, ne’ebé organiza komemorasaun importante ida-ne’e nu’udar manifestasaun ida hosi kompromisu Governu nian ne’ebé forte atu rezolve problema laboral.

“UNICEF hakarak agradese ba ita-nia ajénsia ONU, ILO tanba fornese lideransa ba apoiu ONU tomak ba eliminasaun traballu infantíl iha Timor-Leste,” sita iha komunikadu imprensa ne’e.

Nasaun Unida identifika traballu infantíl nu’udar “servisu ne’ebé labarik ne’e joven liu-servisu ne’ebé halo tuir idade mínimu ne’ebé presiza ka servisu ne’ebé, tanba nia natureza ka kondisaun sira, sira-ne’e hotu totalmente konsideradu inaseitavél ba labarik sira no proibidu.”

“Definisaun ida-ne’e la esklui labarik sira atu halo serbisu uma-kain ne’ebé apropriadu, maibé kuidadu atu kontrola labarik sira atu halo servisu ne’ebé interfere ho sira-nia edukasaun no servisu ne’ebé prejudika labarik-nia dezenvolviment  fíziku, mental, no moral,” tenik iha nota imprensa ne’e.

Komunikadu imprensa ne’e, hatutan, tuir definisaun ida-ne’e, ita-nia koñesimentu ho labarik sira mak ne’ebé gasta oras barak atu serbisu iha situasaun perigu no perigu, ne’e tenke halo ita hotu hakarak hatene katak ita hotu tenke haka’as an atu halo aleinde nega direitu báziku ba edukasaun no halimar, labarik sira ne’ebé envolve iha traballu infantíl ne’e sempre hetan esploitasaun, abuzu, no sofrimentu mentál ne’ebé bo’ot.

Iha nota imprensa ne’e sita katak, peskiza traballu infantíl nasional iha 2016 hatudu katak maske ita-nia esforsu di’ak liu iha pasadu, prátika traballu infantíl ne’e sei hala’o iha Timor-Leste tomak.

“Labarik na’in 67,688 liu tinan 5 to’o tinan 17, ka porsentu 16 hosi labarik iha grupu idade ida-ne’e envolve iha forma atividade ekonómika balun. Buat ne’ebé peskiza ne’e mós hatudu mai ita katak númeru labarik ne’ebé envolve iha traballu infantíl, ne’e joven tebes- hosi labarik 52,651 klasifikadu hanesan envolve iha traballu infantíl, porsentu 10 hosi labarik tinan 5 too tinan 12 sira,” haktuir iha komunikadu imprensa ne’e.

Figura sira-ne’e fó-hanoin ita katak ita hadau jerasaun tomak hosi sira-nia jerasaun infansia, sira-nia futuru no dalaruma, sira-nia saúde mentál no fíziku.

Loron Mundial Kontra Traballu Infantíl nian ne’e sai hanesan oportunidade importante ida ba ita atu harutuk iha mundu tomak hodi hasa’e barak iha ita-nia apelu koletivu hodi hakotu traballu infantíl.

“Iha loron ida-ne’e mós, ita konkorda kona-ba medida importante sira ne’ebé ita presiza halo atu halakon prátika ne’e”.

Komunikadu imprensa profunda liután katak, nu’udar país ida, ita iha ona vontade polítiku atu lori problema ne’e ba nia rohan. Governu Timor-Leste ratifika Konvensaun Direitus labarik (KDL) iha 2003, marka Estadu nia kompromisu atu proteje labarik sira hasoru abuzu no violasaun direitu labarik, inklui sira ne’ebé relasiona ho traballu infantíl.

Espesifikamente, artigu 32 (1) KDL fó sai katak: “Estadu parte sira rekoñese direitu labarik nian atu proteje hosi esplorasaun ekonómika no atu hala’o servisu ne’ebé perigozu ka atu interfere ho labarik nia edukasaun, ka atu estraga labarik nia saúde, mentál, espirituál, morál ka sosiál”.

Tuir kompromisu internasionál ida-ne’e, ita tenke foti pasu urjente hodi mai ho solusaun ne’ebé bazeia ba abordajen ba impulsionador traballu infantíl nian.

Tuir estudu kualidade ida-ne’ebé hala’o hosi UNICEF no ILO iha tinan 2022 kona-ba traballador labarik sira iha Timor-Leste, uma-kain barak hasoru susar oi-oin kona-ba pobreza no abuzu, ne’ebé halo sira sai hosi eskolla difisil atu haruka labarik sira ba servisu.

“Peskiza ne’e mós hatudu katak ho inan-aman balu fiar katak haruka labarik sira ba servisu sei rezulta labarik sira hetan abilidade no esperiénsia atu prepara sira ba moris adultu. Inan-aman mós iha hanoin katak sira-nia oan sei maduru lalais hodi halo responsabilidade iha tinan ki’ik. Hatán ba mitu no dúvida sira-ne’e no fó perspetiva foun ba inan-aman kona-ba diferensa entre serbisu uma-kain báziku no serbisu laboral, bele sai pasu dahuluk ida hodi prevene traballu infantíl.”.

Aleinde ne’e, hametin sistema protesaun legál, sosiál no relatóriu ne’e esensiál atu luta hasoru pobreza no vulnerabilidade, no redúz traballu infantíl.

“Intervensaun hirak-ne’e sei ajuda hasa’e asesu ba edukasaun ho kualidade no reforsa estratéjia redusaun pobreza, inklui protesaun sosiál komprensivu ne’ebé la’o liu transferénsia osan no fornese apoiu servisu sosiál hodi mantein labarik sira seguru no hamutuk ho sira-nia familia sira,”.

Rohan hosi komunikadu imprensa, informa katak, UNICEF ho ILO hamutuk ho ajénsia ONU sira seluk, no parseiru dezenvolvimentu sira sei kontinua servisu hamutuk ho Governu, Oranizasan Sosiedade Sivil sira, komunidade lokál sira atu hakotu traballu infantíl iha Timor-Leste.

“Halo traballu infantíle ne’e hanesan dalan importante ida atu kontribui ba investe iha kapitál umanu iha país ida-ne’e ne’ebé sei lori servisu di’ak liután, hadi’a produtividade laboral no asegura futuru ne’ebé di’ak liután ba labarik sira iha Tior-Leste,”.

Notisia relevante: ILO entrega planu implementasaun Estratéjia Nasionál Protesaun Sosiál ba MSSI

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editor: Evaristo Soares Martins

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!