Governu kria diskriminasaun fó bolsa estudu ba veteranu nia oan sira

COVALIMA, 29 agostu 2023 (TATOLI)–Estudante Univerdsidade da Paz (UNPAZ), Paulo de Araújo, hateten povu determina ona nia liverdade liuhosi sira-nia votu ih konsulta populár (30 agostu 1999), maibé Governu fó bolsa estudu ba veteranu nia oan sira-ne’e kria de’it diskriiminasaun, tanba luta ba libertasaun nasionál ne’e povu Timor-Leste nia oan tomak sai vítima.
Notísia Relevante: Hanoin hikas “Akordu 5 de Maio 1999”

“Governu fó pensaun ba veteranu no fó bolsa estudu ba veteranu nia oan sira-ne’e kria diskriminasaun entre veteranu nia oan no povu babain nia oan sira. Tanba, uluk sira-nia prinsípiu ba ukun rasik aan laiha diskriminasaun ho prinsípiu mate ka moris ukun rasik aan,” Paulo de Araújo hateten ba Agência Tatoli, hodi hato’o ninia refelsaun ba komemorasaun loron Konsulta Populár ba dala-24 (30 agostu 1999-30 agostu 2023), tersa ne’e.
Governu fó pensaun ba veteranu de’it sei hamosu diskriminasaun tanba fó pensaun ba veteranu sira sei haree ba kór partidu, nune’e ema-ne’ebé luta durante tinan naruk la hetan pensaun veteranu ene’e mak sai problema, nune’ehusu ba Governu presiza haree asuntu ida-ne’e.
Hanesan estudante la minimiza Governu fó bolsa estudu ba veteranu nia oan sira, maibé labele hamosu diskriminasaun iha área edukasaun, tanba haree ba realidade povu ai-leba nia oan eskola la garante kualidade eskola, haree ba kondisaun eskola tanba boot sira-nia oan eskola iha internasionál school, povu labele asesu tanba haree ba ekonomia.
“Ita-nia elit nia oan sira mak bele garante kualidade edukasaun iha territóriu, Governu loke eskola gratuita maibé eskola barak seidauk iha fasilidade ba estudante hodi estuda ho dignu,” nia dehan.
Aleinde edukasaun haree ba vítima barak seidauk hetan pensaun husi veteranu, vítima eziste tanba ukun rasik aan, ikus mai Governu la haree hanesan Centro Nacional Chega (CNC) halo separasaun vítima fundu pesoál, maibé vítima balun nia moris seidauk iha kondisaun.
Tanba iha prosesu dezentendimentu Estadu ko’alia prióridade urjénsia no halo advókasia ba asuntu atu dezenvolve rai ida-ne’e.
“Asuntu ne’ebé prióridade atu ita tau importánsia liuhosi prosesu advókasia buka tuir kauza hodi fó solusaun oinsá mak kontribui konstrusaun Estadu, nune’e hanesan joven labele limita ita-nia aan liuhosi prosesu estuda. Estuda mak bele Dezenvolve, se la estuda joven sai vítima ba ita-nia rai doben,” nia dehan.
Joven lakohi estuda, nune’e joven sai vítima tanba líder fó espasu ba joven sira rervisu iha rai-li’ur hodi nesesidade maibé lidér sira haluha la haree rekursu iha nasaun.
Haree ba rekursu naturál barak, oinsa mak dezenvolve rekursu nune’e minimiza joven sira ba servisu iha estranjeiru.
Governu minimiza haruka joven ba servisu iha rai-li’ur nune’e dezenvolve setór importante sira hanesan agrikultura, turizmu no setór rekursu naturál hanesan petroleo sai hanesan prióridade oinsa atu dezenvolve Timor-Leste.
Ko’alia rekursu naturál renovavél hanesan setór agrikultór buat ne’ebé uza laiha limitasaun ho rekursu la’ós renovavél, buat ne’ebé labele muda maibé prinsípiu aas hanesan petróleu no riku-soin ne’ebé eziste iha Timor-Leste maibé tenke fó prióridade ba rekursu umanu
Tanba ne’e, joven labele lakon vontade hanesan uluk inan-aman sira hodi luta liberta pátria no kesi metin unidade nasionál, tanba grupu ne’ebé eziste laiha prinsípiu fundamentu unidade nasionál haree ba parte A no B, hodi hamosu konflitu iha bairru-bairru hodi la kria estabilidade iha Timor-Leste.
Tanba ne’e, husu ba estudante sira tenke reflete ba inan-aman sira nia luta no joven-sira presiza kuda espíritu nasionalizmu no patriótizmu lori liberta povu hosi ki’ak no mukit.
Polítika lori povu sai hosi mukit ne’e sei iha prosesu lubuk-ida, iha polítika ekonómia, sosiál, edukasaun no infraestrutura bázika seidauk sufisiénte no joven presiza atu kontinua luta.
“Durante ita-nia polítika la’o seidauk di’ak, buat balun halo ona balun seidauk atinje. Nune’e joventude tenke mai ho espíritu hakarak hadi’a atu dezenvolve rai liuliu konstrusaun Estadu tanba Estadu sei iha todan nia laran,” nia dehan.
Ho nune’e, nia husu autoridade Munisípiu no Nasionál halakon ona pensamentu diskriminativu halo esplorativu, manipulasaun ba malu, bainhira ukun povu la’ós ukun partidu A ka B, tanba atu halo mudansa ba povu nia moris.
Povu determina ona nia liverdade liuhosi sira-nia votu ih konsulta popular (30 agostu 1999), hodi hakat sai hosi nakukun ba naroman, no agradese ba Governu fó ona pensaun ba veteran sira-nia oan sira mós seidauk sufisiénte, tanba povu barak nia oan nunka hetan pensaun hosi Governu.
“Governu fó pensaun ba veteranu no fó subsídiu ba veteran nia oan sira-ne’e kria diskriminasaun entre veteran nia on ano povu babain nia oan sira. Tanba, uluk sira-nia prinsípiu ba ukun rasik aan laiha diskriminasaun ho prinsípiu mate ka moris ukun rasik aan,” nia dehan.
Governu fó pensaun ba veteranu sei hamosu diskriminasaun tanba fó pensaun ba veteranu sira sei haree ba kor partidu, nune’e ema-ne’ebé luta durante tinan naruk la hetan pensaun veteranu sai problema.
“Ita haree fó pensaun ba veteranu sira haree ba polítika. Sé mak iha partidu ida, nia mak merese atu hetan, nune’e ema ne’ebé luta durante tinan naruk, nia la hetan pensaun sai problema. Husu ba Governu presiza haree asuntu ida-ne’e,” nia hateten.
Hanesan estudante la minimiza Governu fó bolsa estudu ba veteranu nia oan sira, maibé labele hamosu diskriminasaun iha área edukasaun, tanba haree ba realidade povu ai-leba nia oan eskola la garante kualidade eskola, haree ba kondisaun eskola tanba boot sira-nia oan eskola iha internasionál school, povu labele asesu tanba haree ba ekonomia.
“Ita-nia elit nia oan sira mak bele garante kualidade edukasaun iha territóriu, Governu loke eskola gratuita maibé eskola barak seidauk iha fasilidade ba estudante hodi estuda ho dignu,” nia dehan.
Aleinde edukasaun haree ba vítima barak seidauk hetan pensaun husi veteranu, vítima eziste tanba ukun rasik aan, ikus mai Governu la haree hanesan Centro Nacional Chega (CNC) halo separasaun vítima fundu pesoál, maibé vítima balun nia moris seidauk iha kondisaun.
Tanba iha prosesu dezentendimentu Estadu ko’alia prióridade urjénsia no halo advókasia ba asuntu atu dezenvolve rai ida-ne’e.
“Asuntu ne’ebé prióridade atu ita tau importánsia liuhosi prosesu advókasia buka tuir kauza hodi fó solusaun oinsá mak kontribui konstrusaun Estadu, nune’e hanesan joven labele limita ita-nia aan liuhosi prosesu estuda. Estuda mak bele Dezenvolve, se la estuda joven sai vítima ba ita-nia rai doben,” nia dehan.
Joven lakohi estuda, nune’e joven sai vítima tanba líder fó espasu ba joven sira rervisu iha rai-li’ur hodi nesesidade maibé lidér sira haluha la haree rekursu iha nasaun.
Haree ba rekursu naturál barak, oinsa mak dezenvolve rekursu nune’e minimiza joven sira ba servisu iha estranjeiru.
Governu minimiza haruka joven ba servisu iha rai-li’ur nune’e dezenvolve setór importante sira hanesan agrikultura, turizmu no setór rekursu naturál hanesan petroleo sai hanesan prióridade oinsa atu dezenvolve Timor-Leste.
Ko’alia rekursu naturál renovavél hanesan setór agrikultór buat ne’ebé uza laiha limitasaun ho rekursu la’ós renovavél, buat ne’ebé labele muda maibé prinsípiu aas hanesan petróleu no riku-soin ne’ebé eziste iha Timor-Leste maibé tenke fó prióridade ba rekursu umanu
Tanba ne’e, joven labele lakon vontade hanesan uluk inan-aman sira hodi luta liberta pátria no kesi metin unidade nasionál, tanba grupu ne’ebé eziste laiha prinsípiu fundamentu unidade nasionál haree ba parte A no B, hodi hamosu konflitu iha bairru-bairru hodi la kria estabilidade iha Timor-Leste.
Foti Riba: Konsulta populár povu deside TL nia futuru liuhosi votu

Entretantu, Membru konsellu Veteranu Munisípiu Covalima, Domingos Oliveira “Foti Riba”, hateten, loron konsulta populár loron espesiál ba povu, tanba povu deside futuru Timor-Leste liuhosi votu.
“Loron konsulta popuáar, loron ne’ebé espesiál ba ita, Ne’ebe, komemora ona ba dala-24, ita fó hanoin ba joven sira, iha loron konsulta populár ita deside futuru Timor-Leste liuhosi votu,” Domingos Oliveira “Foti Riba” hateten ba Agência Tatoli, iha nia kna’ar fatin Tabalot, tersa ne’e.
Tanba ne’e, nia husu ba veteranu nia oan sira ne’ebé tinan-tinan asesu bolsa estudu hosi Governu ne’e hahú hosi ensinu báziku to’o universitáriu, tenke estuda makaas nune’e bele kontinua konta nia aman sira-nia istória luta ba ukun rasik aan.
“Mensajen ba joven sira, joven mak futuru ba nasaun tenke kria unidade labele hanoin atu baku malu ne’ebé laiha valór, joven tenke estudu atu dezenvolve nasaun tenke dezenvolve uluk nia aan,” nia tatoli.
Aleinde ne’e, nia hateten, Konselu Veteranu Covalima hala’o servisu bainhira simu orientasaun hosi nasionál ne’ebé hala’o verifikasaun dadus kandidatu veteranu ne’ebé rejista iha tinan 2009 prosesu verifikasaun atinje ona 75%, falta de’it 25% ne’ebé kandidatu veteranu ne’ebé moris iha tinan 1980 sei pendente no balun prosesu verifikasaun maibé la mai.
Knsellu veteranu mós iha polítika atu rekolla restu morál, maibé molok atu rekolla restu mortál tenke prepara uluk jardin ba eroi sira, nune’e bainhira rekolla karik bele halot iha restu mortál iha jardin.
Polítika konsellu veteranu kontinua atu rekolla restu mortál tanba iha munisípiu Covalima postu administrativu neen (6) seidauk rekolla mak hosi postu administrativu Maucatar mak rekolla ona restu mortál hodi rai iha Ossuáriu ne’ebé totál restu morál hamutuk 500-resin.
Notísia Relevante: Lere: povu-nia brani iha konsulta populár mak Timor-Leste hetan independénsia
Jornalista : Celestina Teles
Editór : Cancio Ximenes

