DILI, 19 outubru 2023 (TATOLI)—Koordenadora Grupu Soru-Na’in hosi munisípiu Baucau, Lúcia Ximenes, rekomenda rekomenda ba Governu hodi kontrola loza one dolar sira iha Timor-Leste, tanba Xineza sira hahú imita dezeñu tais Timor nian no neineik ba beibeik sei halakon tais Timor-Leste nia orijinalidade.
Notísia Relevante: SEAK seidauk foti medida hasoru xineza imita dezeñu tais Timor
“Hanesan soru-na’in ida reprezenta ami soru-na’in hotu hosi munisípiu neen, husu ba Governu atu kontrola Xineza sira, tanba sira hahú modifika ka imita ona ita-nia tais Timor. No, xineza sira mós di’ak-liu faan de’it imi-nia produtu labele mai modifika fali ami-nia produtu tais, tanba produtu tais ne’e Timor-Leste nia identidade iha mundu,” nia hataten ba Agencia Tatoli iha atividade forum tais 2023, hodi hakbiit feto iha soru tais, iha Sentru Formasaun João Paulo II, Comoro, kinta ne’e.
Nia hatutan, xineza sira hakarak halo investimentu iha Timor respeita mós kultura Timor-Leste nian, tanba tais ne’e hanesan identidade Timor-Leste nian no husu labele imita dezeñu tais no faan baratu iha loza sira.
Hatán ba kestaun ne’e, Sekretariu Estadu Arte No Kultura (SEAK), Jorge Soares Cristóvão, hateten parte Governu sei haree regra sira-ne’e liuhosi lejislasaun ne’ebe mak iha atu nune’e halo regulamentu ida ba prosesu sira-ne’e.
“Iha tempu badak sei serbisu hamutuk entre UNESCO no ita-nia parseiru nasionál sira ho Governu ita halo sertifikasaun ba ita-nia tais no haree oinsá mak bele promove ba ita-nia tais rasik. Tanba ne’e mak parte Governu sei haree regra sira-ne’e liuhosi lejislasaun ne’ebe mak iha atu nune’e halo regulamentu ida ba prosesu sira-ne’ebé mak ita-boot hateten,” nia dehan.
Iha nia diskursu, Governante ne’e hateten iha tempu badak SEAK sei serbisu hamutuk ho UNESCO, Timor Aid ho Fundasaun Alola sei halo semináriu kona-ba sertifikasaun tais, tanba ne’e mak presiza nafatin husu inan soru-na’in sira no husi sertifikadu ne’e hatudu no eleva produtu iha future, nune’e faan iha merkadu internasionál no iha merkadu rai-laran.
“Tanba iha programa IX Governu mós sita ona katak presiza halo konservasaun no prezervasaun patrimóniu kulturál, patrimóniu materiál sira-ne’ebe mak Timor iha. Hanesan, ohin loron, ko’alia kona-ba tais maibé ba futuru la’ós tais ne’e de’it, karik sei ko’alia mós kona-ba uma lisan ne’ebé mak sei reprezenta iha Timor iha mundu,” nia hateten.
Diretora Ezekutivu Fundasaun Alola, Maria Imaculada Guterres, hatutan sertifikasaun ba soru-na’in ne’e importante tebes tanba tais ne’e nu’udar identidade Timor maibé xineza sira kontinua mai modifika tais hodi faan iha loza sira.
Nune’e, Fundasaun Alola hato’o agradesimentu tanba SEAK iha inisiativa no planu kria regra ruma hodi haree ba kestaun ne’e.
“Agradese uain tebes tanba Sekretáriu Estadu hato’o ona la kle’ur tan ho parseria hosi Timor Aid no Fundasaun Alola hetan apoiu hosi UN Woman ita sei realiza sertifikasaun hamutuk mós ho patrimóniu kultura no materiál hodi bele proteje identidade Timor-Leste nia liuliu ba tais,” nia dehan.
Notísia Relevante: SEAK sei monitoriza xineza imita dezeñu tais faan iha loja
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes
