VIQUEQUE, 23 janeiru 2024 (TATOLI)– Governu liuhosi Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), liuhosi Diresaun Nasionál ba Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS), hahú halo sensibilizasaun matadalan implementasaun programa infraestrutura báziku 2024 ba autoridade komunitária sira iha munisípiu Viqueque.
Reprezentante Sekretáriu Tékniku PNDS nasionál, Joens Pinto, hateten polítika PNDS mak seidauk implementa tenke halo uluk sosializasaun ba autoridade hanesan xefe suku, Ekipa Jestaun Suku (EJS) no adiministradór sira atu sira bele hatene matadalan PNDS nian ne’ebé maka sei implementa iha tinan 2024.
“Iha introdusaun matadalan ne’e ba menu ha’at kompostu husi setór saúde, agrikultura, bee-moos no saneamentu. Husi menu sira-ne’e maka ami introdús ba autoridade sira atu implementa iha suku 36 iha munisípiu Viqueque”, dehan Sekretáriu ne’e ba jornalista sira, iha salaun administrasaun Viqueque, tersa ne’e.
Implementasaun projetu PNDS ne’e, nia dehan depende ba planu períoridade sira-ne’ebé aprezenta hosi nivel aldeia to’o konsellu suku sira deside no kontinua aprezenta ba konsellu konsultivu munisípiu hafoin halo implementasaun hanesan postu saúde, moru protesaun ba saúde, dalan sira iha aldeia, dada bee no seluk tan.
Tanba iha tinan 2024, PNDS aloka orsamentu ba munisípiu Viqueque ba infraestrutura báziku totál hamutuk $1,615,353.27 no orsamentu operasionál totál hamutuk $214.500.00.
Iha fatin hanesan, Sekretáriu munisípiu Viqueque, Teotonio Sarmento da Silva, husu ba xefe suku no EJS sira kontinua esforsu hodi halo dezenvolvimentu iha suku laran liuliu haree bee-moos, dalan sira suku laran no ponte ki’ik sira hodi povu bele asesu ho di’ak.
“Ha’u husu xefe suku no ekipa EJS sira kontinua kolabora ho ekipa PNDS sira hodi deside menu períoridade kada suku atu ita-nia povu iha baze ne’e bele asesu ba dezenvolvimentu”, nia sujere.
Dada bee-moos ba suku neen
Entretantu, Diretór PNDS munisípiu Viqueque, Francisco Soares Varela, afirma projetu bee-moos sai períoridade ba abitante, nune’e konsellu suku sira tau ba períoridade atu dada bee-moos ba suku neen.

“Iha tinan ida-ne’e ita sei dada bee-moos ba ita-nia abitante sira suku neen ho sistema grafitasaun. Tanba durante ne’e ita-nia abitante sira preokupa ba bee-moos, nune’e ita-nia konsellu suku sira tau ba programa períoridade ba kada suku”, katak nia.
Daudaun PNDS Viqueque halo ona aprovizionamentu hotu sei halo sosializasaun ba suku neen hafoin bele implementa.
Projetu dada bee-moos orasamentu husi tinan 2023 no implementasaun 2024 orsamentu ne’e aloka ona kada suku hodi dada bee-moos hamutuk suku neen.
Postu Viqueque Vila suku rua hanesan Suku Bibileo aldeia AIsae sei alokadu rihun $41, suku Uaimori alokadu rihun $35, postu Uautlari suku Vessoru alokadu rihun $48, postu Uatucarbau suku Bahatata alokadu rihun $41, postu Ossu suku rua Nahareka alokadu rihun $45 no Liaruka alokadu rihun $41.
Tuir dadús populasaun (tinan 2015) ba benifísiáriu sira husi suku neen maka hanesan postu Ossu suku Nahareka, totál aldeia Darenau, Macabu U, Maurate, Raila A, Samarogo. totál populasaun hamutuk 2030 (Iha tinan 2015) no Liaruka kompostu husi aldeia Baha-Neo, Cai-Ua, Liacuda, Liaruca, Selele no totál populasaun hamutuk 1.008.
Postu Viqueque Vila suku rua Waimori komopstu husi aldeia Lulei, Me-Uai, Uaibubo, Uatulesu, Uma-Bo O, Uma-Liurai ho totál populasaun 1.142 no suku Bibileo kompostu husi aldeia Aisahe, Amarleza, Balide Oan, Fato Hosan, Hare Oan, Laco Uai, Mane Claran, Webae no totál populasaun 3.156
Postu Uautlari suku Vessoru komopostu husi aldeia hitu mak hanesan Balabasiba, Mau-Boru, Culu-Dere, Baha-o, Uani-Uma, Baha-Buga, Matau no totál populasaun 1.519. Postu Uatucarbau suku Bahatata kompostu husi aldeia Builacurae, Nelu-Uai, Tatadere, Uaimare no totál populasaun 601.
Kapasita ba funsionáriu 66
Iha programa PNDS ne’e, Joens Pinto afirma formasaun modelu hanesan refreshing training ba funsionáriu kazuál no permanente sira atu hasa’e sira koñesementu implementa programa iha suku no postu sira.

“Kapasitasaun ida-ne’e, PNDS sei garante ba rekursu sira-ne’ebé destaka iha munisípiu Viqueque no postu adnimistrativu lima. Ho matéria jerál hanesan finansa, sosiál no tékniku”, nia afirma.
Diretór PNDS munisípiu Viqueque, Francisco Soares Varela, husu ba funsionáriu kazuál sira sira aproveita formasaun ida-ne’e hodi fó apoia ba servisu funsionáriu permanente sira iha kada postu.
Atividade formasaun ne’e ba funsionáriu kazuál hamutuk na’in-32 no permanente na’i-34 totál hamutuk na’in-66, kapasitasaun ne’e durante loron tolu hahú kuarta ne’e sei ramata sesta ohin.
Alende ne’e, Administradór munisípiu Viqueque, Januário Soares, dehan programa PNDS benifísia tebes ba abitante sira tanba bele ajuda halo dezenvolvimentu iha baze.
“Durante ne’e ita hatete programa PNDS ne’ebé implementa iha kada suku ajuda tebes ba ita-nia populasaun sira. Ita espera ba iha 2024, programa PNDS kontinua implementa ho di’ak no susesu”, nia espera.
Notísia relevante: MAE sensibiliza matadalan ezekusaun projetu PNDS 2024 iha Oé-Cusse
Jornalista: Vitorino Lopes da Costa
Editór : Florencio Miranda Ximenes




