DILI, 04 fevereiru 2024 (TATOLI)–Servisu Hapara Fuma (SHF) iha Sentru Saúde Formoza Dili fó ona tratamentu ba ema fumadór sira hamutuk 1283, ne’ebé konsege lori ema 900-resin mak hapara fuma liuhosi rezulatdu fó terapia aimoruk NRT (Nicotine Replacement Therapy).
Notísia Relevante: Timoroan gasta rendimentu 30% sosa tabaku
“Fumadór liu hamutuk 900 mak hapara fuma tuir padraun tratamentu Organizasaun Munidál Saúde (OMS) nian kuandu fumadór sira hapara fuma durante fulan tolu,” Kordenadór Servizu Hapara Fuma (SHF), Eldino de Castro Rangel, hateten ba Agência Tatoli, iha Bairru Formosa, segunda ne’e.
Ema hirak ne’ebé halo tratamentu iha SHF sira-ne’e, maiória mesak fumadór mane ho idade 20 to’o 40.
“Iha ne’e mós ami fó terapia liuhosi fó aimoruk hanaran NRT (Nicotine Replacement Therapy) ka Terapia Sustitui Nikotina. Iha ema hamutuk liu 400 balun para ona, maibé iha vontade atu fuma fali entaun kontinua halo tratamentu ativu,” nia hateten.

Nia tipu tratamentu ne’e iha oin rua (2) ne’ebé servisu ne’e oferese ba sira hanesan akonsellamentu no terapia ho aimoruk nikotina, maibe SHF agora fó de’it tratamentu akonsellamentu tanba aimoruk stock out.
Ema sira-ne’ebé fuma no ba halo tratamentu iha 2023 hamutuk ema 1283 ne’ebé kompostu hosi mane hamutuk 1253 no feto hamutuk 30, no iha 2024 nian ne’e SHF rejista ema foun hamutuk sia (9) ne’ebé la’o hela ho akonsellamentu.
Kordenador ne’e hatete, Servisu Hapara Fuma la rejistu ema barak hanesan uluk tanba SHF hasoru hela problema aimoruk stock out.
“Ami hein hela aimoruk. Fulan ualu (8) ona, aimoruk ne’e stock out. Ida-ne’e prejudika ba vizitante sira-ne’ebé mai iha ne’e menus tebes,” nia dehan.
Kordenadór ne’e esplika maiória dependénsia nikotina makaas loos, tanba sira fuma sigaru liu masu ida kada loron ida, nune’e ida-ne’e presiza tratamentu adekuadu.
Politika Ministériu Saúde (MS) ho parseiru Organizasaun Mudniál Saúde (OMS) estabelese sentru ne’e atu hapara fuma ba maluk sira-ne’ebé gosta no toman fuma.
Tuir nia, aimoruk ba Servisu Hapara Fuma ne’e hetan apoiu hosi OMS parseria ho MS, maibé Governu iha responsabilidade atu halo akizisaun.
Timor-Leste rejista taxa ba moras internamentu iha ospital hamtuk rihun 30 kada tinan no mate 20% ho idade produtivu tuir dadus OMS nian.
Tuir dadus Global Youth Tobacco Surveyiha 2019 fumadór ente foinsa’e sira idade 13-15 mós fuma sigaru ho númeru aas ho prevalénsia jeralmente 39% no husi dadus ne’e 40% mesak mane no feto ne’e iha 21%, no ema na’in-sia (9) hosi 10 ne’e iha 69% horon nafatin sigaru su’ar.
Diretór Nasionál Farmasia no Medikamentu, Aquelino Marques, hateten Servisu Hapara Fuma iha aimoruk nikotina stock out, tanba sentru ne’e rasik finansia hosi OMS maibé MS toma lista ba ida-ne’e hodi bele halo akizisiun ba aimoruk.
“Ita hatama ona mós ita-nia lista ba halo akizisaun aimoruk. Durante ne’e, Servisu Hapara Fuma seidauk iha kontrola totál hosi Ministériu Saúde,” nia dehan.
Jornalista : Jesuína Xavier
Editór : Cancio Ximenes





