PM Xanana introdús misaun g7+ ba estudante iha Melbourne

DILI, 07 marsu 2024 (TATOLI)–Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, sai oradór prinsipál iha programa Global Citizen Now Melbourne ho tema ‘Confronting Global Challenges In The Asia-Pacific’, ne’ebé hala’o iha salaun Centrepiece iha Melbourne Park, Oliympic Blvd, Merbourne VIC 300.
Programa ne’e realiza iha ámbitu selebrasaun simeira ASEAN-Austrália ba dala-50 (1974-2024) hodi bolu líder no intelektuál asosiasaun, inklui Primeiru-Ministru Xanana sai oradór hodi fahe esperiénsia.
Biban ne’e, Xefe Governu introdús misaun Organizasaun Naun Governamentál (ONG) g7+ nian ba estudante no intelektuál sira hosi universidade oin-oin iha Melbourne, Austrália.
Xefe Governu Xanana dehan, Timor-Leste foin maka ukun-an tinan 20 resin maibé enfrenta problema oin-oin bainhira atu sai membru Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN, sigla inglés). Maski hasoru problema maibé Timor-Leste sai fundadór ba organizasaun g7+ ne’ebé lidera país g7+, ne’ebé halibur nasaun frajil no pos-konflitu hamutuk 20 hosi Áfrika, Ázia, Médiu Oriente no Pasífiku atu ajuda malu rezolve sira-nia problema krize polítika no militár hodi harii dame no harii Estadu (peacebuilding and statebuilding).
“Ami hanesan fundadór ba Organizasaun g7+ halibur país Estadu frajil no país pos-konflitu, ami hahú ho nasaun hitu, agora ami iha nasaun 20 no ikus liu mak nasaun Yemen. Agora ita haree de’it iha minutu nia laran, funu iha Gaza no funu iha Ukrania, Israel, no Myanmar nian halo ema barak mate no terus, maibé buat ida sai prinsipiu ba ami mak ita presiza solusiona problema sira ne’e hodi dehan, Adeus Konflitu, Benvindu Dezenvolvimentu,” PM Xanana hato’o.
Notísia relevante : Xanana fahe esperiénsia luta ba fronteira marrítima no misaun g7+ ba entidade iha Japaun
Xefe Governu Xanana dehan, ita bele ko’alia, ita bele dehan buat hotu-hotu, ita bele halo konferénsia bar-barak hanesan iha Nasaun Unida, maibé ita la ajuda ema lori ba país no Estadu demokrátiku, ema sei kontinua kondena ita.
“Tanba ha’u ba tiha ona Áfrika haree kona-ba país frajil konflitu no pos-konflitu. Ami (g7+) ajuda sira, ajuda la’ós hanorin, maibé ajuda fahe ho esperiénsia. Ha’u la’ós dehan katak orgullu, maibé kontente, kontente tanba bele ajuda malu atu hapara funu iha mundu no harii dame iha mundu,” Antigu Xefe Estadu ne’e tenik.
Líder Karismátiku ne’e husu ba entidade hotu-hotu ne’ebé partisipa iha konfrénsia Global Citizen liu-liu estudante sira iha Melbourne atu hamutuk kontinua hato’o mensajen solidariedade atu fanun mundu luta kontra funu no injustisa sosiál ne’ebé kontinua mosu iha nasaun frajil sira.
Tanba ne’e Xanana konta katak, esperiénsia Timor-Leste iha luta ba ukun rasik-an, uluk hetan apoia mós hosi Sosiedade Sivil sira ne’ebé luta ba direitu umanu no povu Austrália, espesiál liu iha Melbourne sempre ajuda povu Timór hodi halo kampaña ba mundu ho meiu oin-oin.
“Global Citizen tenke tau hanoin hamutuk oinsá bele halo mudansa ba mentalidade ema hotu iha mundu, Melbourne hanesan fatin espesiál iha timor-oan nia fuan, durante ami-nia luta tinan 24 nia laran, iha momentu ne’ebá Melbourne sai sentru ba ativista hodi fó solidaridade, hamoris nafatin tradisaun ativizmu nian ho di’ak, favór kontinua ba, ida-ne’e importante tebes, atu muda líder sira nia mentalidade. Ita bele ko’alia kona-ba rai, ita bele ko’alia kona-ba mudansa klimátika, ita bele ko’alia buat hotu-hotu, maibé problema mak bainhira ita hakarak, hanesan ha’u ko’alia ba iha inisiu Melbourne iha timor-oan nia fuan, tanba durante luta tinan 24 nia laran, laiha Governu ida, maibé povu Austrália espesialmente iha Melbourne solidariedade ativista sira nian hodi apoia no defende ami hodi kontinua luta, agora imi prepara haree ba ohin no ba futuru,” Xanana bolu atensaun.
Organizasaun g7+ servisu maka’as atu apoia no reprezenta país sira nomós halo atu mundu rona país hotu nia lian. g7+ daudaun ne’e iha estatutu hanesan observadór iha ONU, ne’ebé fó- dalan ba nia atu aprezenta perspetiva koletiva ida kona-ba ajenda no servisu Nasaun Unida nian. g7+ mós defende papél ida ne’ebé ativu liu iha Nasaun Unida hodi promove reziliénsia no estabilidade Estadu sira nian.
Hafoin hato’o palestra, estudante hotu-hotu hamriik hodi basa liman nu’udar aktu agradese ba esperiénsia ne’ebé Xefe Governu fahe reprezenta Timor-Leste nu’udar país observadór ASEAN no pozisaun Timor-Leste sai fundadór ba g7+ lidera nasaun 20 atu promove dame.
Jornalista : Antónia Gusmão
Editora : Julia Chatarina

