Governu apresia karta Pastorál Paskua 2024 husi igreja Katolika

DILI, 08 abríl 2024 (TATOLI)—Governu liuhosi Vise Ministru ba asuntu Parlamentár, Adérito Hugo da Costa, apresia ho karta Pastorál páskua 2024 nuan husi Igreja Katólika.
Notísia Relevante: Karta Pastorál ba paskua 2024 reflete situasaun atuál
“Ami-nia apresiasaun boot ba karta Pastorál ne’ebé halo leitura iha domingu-páskua ninian ba sarani hotu-hotu rona, situasaun atuál ita-nia país nian mak ida-ne’e duni. Fó mensajen ba ita, atu guia ita atu halo saida mak di’ak para hadi’a,” Vise Ministru ne’e hateten hodi hatán ba Deputadu sira liuhusi reuniaun plenária PN, segunda ne’e.
Ema hotu rona mensajen hanesan sarani katóliku maiória iha rai ida-ne’e, no hein mensajen páskua tinan oin atu reflete situasaun saida no tinan oin tuir fali mai mensajen nafatin labele para hodi alerta nafatin ba sarani sira.
Husu nafatin karta Pastorál ne’e sai iha tempu oportunu sira, no la’ós de’it ba páskua maibé situasaun defísil ruma nasaun ne’e enfrenta hasai mós karta Pastorál, hodi guia no altera hodi bele halo reflesaun ba ema ida-idak ninia dezempeñu serbisu.
“Ne’ebé, ita hein tan karta Pastorál iha tinan oin, para refleta halo reflesaun ba ita-nia pontu situasaun servisu sira di’ak duni ba povu ou lae, ou ita halo de’it polítika,” nia hateten.
Governante ne’e dehan, situasaun liga ho setór sosiál ba asaun konkretu Governu da-sia iha semana kotuk aprova ona iha Konsellu Ministru hodi hasai dekretu-lei ida subsídiu ba apoiu pontuál ba vulnerável hodi bele klasifika apoiu sosiál ne’e ba ema vulnerável tuir duni nia klasifikasaun no merese duni.
Parte Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI) halo hela servisu entre apoiu sosiál ba benefísiáriu sira-ne’ebé la’o hela halo avaliasaun, maibé hamosu tan klafisikasaun ida vulnerável liu atu asesu subsídiu sira husi Estadu.
Antes ne’e, Deputadu husi bankada PD, António da Conceição ‘Kalohan’, hateten Karta Pastorál husi Igreja Katólika relfeta duni situasaun ohin loron nian.
“Igreja ninia ne’e lian profétiku, kuandu profeta sira-ne’e fanu nafatin no haklaken nafatin, igreja halo nia papél ida ne’e. No, ha’u hanoin di’ak tebes ba ita nafatin konsensializa ami hotu ne’ebé hanesan envolve aan iha polítiku ninian. Tanba, ami labele hanoin dehan katak sekedar hola pozisaun ida atu aseita de’it fraternidade umana hodi adopta unanimidade, to’o de’it mak simu dokumentu ne’e, maibé ita laiha asaun ne’e fila-fali ba ami sira-ne’e hotu hodi hanoin. Se realmente ami ne’e komprometidu duni ba atu moris hanesan maun-alin, fraternidade umana, moris maun-alin ne’e tenke iha uma-laran ne’e uluk mak sai ba li’ur,” nia hateten ba jornalista sira iha PN, kuarta ne’e.
Ida ne’e lori ema ba entendimentu ida katak, ema bele ko’alia ba malu, konserteza ema hotu tau ona hanoin di’ak atu dudu dezenvolvimentu no dezenvolvimentu ne’e la’o ba oin, ema investidór husi rai-li’ur mós iha konfiansa, nune’e tenke iha kondisaun estabilidade polítika no seguransa rasik.
Kona-ba karta Pastorál iha aspeitu setór saúde, edukasaun, ekonomia hanoin Governu tenke tau atensaun duni.
“Ita kompromete povu ida-nian liuhusi setór importante tebes edukasaun ho saúde, kompromete iha governasaun ida-ne’e. Rekursu umanu importante tebes ba vida nasaun nian, maibé nia labele iha ema falta ai-moru, tanba konstituisaun mós hato’o saúde no edukasaun ne’e gratuitu. Ha’u hanoin situasaun ida grave, presiza tebes hadi’a no se bele buka konsensu atu dehan iha saúde, edukasaun labele iha kór polítiku. Ida-ne’e mak igreja nia lian iha sentidu ba buat sira-ne’e hotu,” Deputadu husi bankada Governu ne’e hateten.
Deputada PLP, Deputada Maria Angelina Sarmento, hateten karta Pastorál husi Igreja Katólika nu’udar jestu responsabilidade husi Igreja nian ba Estadu, no hanesan ema polítiku apresia tebes ho karta refere tanba konteúdu husi karta ne’e refleta situasaun real ne’ebé mak ohin loron Timor-Leste enfrenta.
“Ligadu ho falta ai-moruk, Governu ida-ne’e tenke hatene jere rekursu no ami hanesan bankada opozisaun, iha dever polítika atu fó hanoin,” nia dehan.
Nu’udar bankada opozisaun sempre kestiona iha setór saúde falta ai-moruk no profisionál saúde, no preokupasaun seluk iha setór edukasaun rasik hodi fó hanoin ba ezekutivu atu tau atensaun.
Enkuantu, iha karta Pastorál ba Paskua 2024 ne´e halerik iha aspetu oioin hanesan iha aspetu moral ne´e timoroan barak mak hahú lakon konsiénsia ka lakon sentidu pekadu nian. Hahalok pekadu nian moris buras iha sosiedade ida-ne’ebé nakonu ho sentimentu autosufisiente (sente aan natoon ho aan rasik de’it), egoista (hanoin aan de’it), hedonista (hakarak ksolok de’it) no materialista (kaan sasán sira mundu nian de’it).
Iha tendénsia ema hakarak hasees husi Maromak husi nia moris hodi troka ho sasán, ídolu ka maromak falsu no ksolok loron-baluk nian. Bainhira valór morál mak laiha ona halo ema lakon diresaun no laiha tan prinsípiu moris nian, ema sai atan ba nia paixaun, inklinasaun ba buat aat no ba hahalok pekadu sira.
Iha aspeitu sosiál, TL hasoru hela krize iha valór sosiál katak relasaun entre ema-ne’ebé bei’ala sira uluk kuda ona iha timoroan sira-nia fuan hahú mihis, sentimentu unidade nu’udar timoroan ne’ebé moris husi rai ida-ne’e hahú lakon tan de’it infiltrasaun husi ideia sira grupuizmu nian, ne’ebé halo foinsa’e barak haliis ba grupu ida hodi sai funu-baluk ba grupu seluk.
Eziste movimentu no grupu balun iha sosiedade nia leet ne’ebé hanorin kona-ba ódiu, vingansa, violénsia no krime maun-alin oho malu nian. Iha mós família barak ohin loron halerik tan kuran domin iha uma laran, fidelidade iha moris matrimóniu nian sai mihis ba beibeik, oan sira abandonadu tan de’it arrogánsia inan-aman sira-nian, immaturidade iha desizaun atu harii família hamosu abortu no halo uma-kain barak naksobu lalais.
Deputadu CNRT, Patrocínio dos Reis Fernandes, apresia ho Igreja Katólika Timor-Leste hasai iha semana santa, kona-ba situasaun rai-laran, hanoin ida-ne’e obrigasaun ida husi Igreja atu alerta ba sosiedade tomak.
“Ne’e hanesan alerta husi parte igreja nian, atu nune’e ita-nia pais ne’e harii iha sosiedade ne’ebé ke ho morál no valór kulturál,” nia hateten.
Nune’e, karta Pastorál ne’e atu fó hanoin ba sarani ka povu tomak atu moris iha sosiedade ho morál, sivilizadu no valór kulturál.
TL presiza muda paradigma kona-ba edukasaun, as vezes hanoin dehan katak buat ida edukasaun ne’e sentraliza iha eskola sira, eskola sira-ne’e fatin atu ema atu ba aprende siénsia la’ós morál.
Ne’ebé morál ne’e mai husi sosiedade, família liuliu inan no aman, ida-ne’e mak hun no abut ba morál nian no instituisaun Igreja no eskola sira-ne’e hanesan instituisaun iha obrigasaun atu alerta ka bolu atensaun no la’ós fatin atu aprende morál de’it maibé atu aprende siénsia.
Deputadu FRETILIN, David Dias ‘Mandati’, konsidera karta Pastorál ne’ebé fó sai pertinente, tanba uluk iha funu laran promete buat barak ba malu, solidaridade irmandade, fraternidade, sosiedade justa no sira seluk maibé ohin loron ida-ne’e laiha.
Nune’e, igreja mosu morál ho nia definisaun badak katak espiritu dedikasaun ne’e la’ós ba sasán de’it maibé oinsá atu respeita malu, ajuda malu no halo solidaridade ba malu mak morál ninia definisaun lolos espiritu dedikasaun nian.
Notísia Relevante: Karta Pastorál Paskua 2024: Seidauk iha edukasaun polítika ba konsensu nasionál
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

