EDUKASAUN

PN aprova rezolusaun-rekomenda Governu solusiona problema antigu profesór kontratadu

PN aprova rezolusaun-rekomenda Governu solusiona problema antigu profesór kontratadu

Teste Eskrita Eletróniku ba Bolsa Kandidatu Manorin, iha salaun Komisaun Komisaun Funsaun Públika, kuarta (15/03). Imajen Tatoli/Egas Cristovão.

DILI, 27 maiu 2024 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál (PN), segunda ne’e, liuhusi reuniaun plenária aprova projetu rezolusaun númeru 38/VI(1a) no rekomenda ba Governu atu solusiona kestaun profesór kontratadu ho votu a-favór 59, kontra 0 no abstensaun 0.

Notísia Relevante :  PPN orienta komisaun G akompaña problema antigu profesór kontratadu

“Ne’ebé rezolusaun ne’e ho nia korresaun pasa pur unanimidade,” Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, fó sai iha sala plenária Parlamentu.

Projetu rezolusaun ne’e, konsidera impaktu desizaun la renova kontratu profesór ne’ebé selebra no atuál situasaun prosesu ensinu aprendizajen iha eskola públika.

Konsidera parte boot eskola públika enfrenta karénsia profesór hodi providénsia serbisu edukasaun ho kualidade ba alunu.

Pondera kontribuisaun oioin profesór tinan barak ona liuhusi sira-nia prestasaun serbisu ba sistema edukasaun, ho ida-ne’e konstitui kna’ar imperativu Estadu garante asesu edukasaun kualidade.

Konsiente nesesidade ne’ebé hasoru ho solusaun ida iha tempu badak no médiu prazu ba situasaun defísil iha ensinu no aprendizajen iha ita-nia nasaun.

Tuir termu artigu 9 númeru 2 aleinea b) iha rejimentu Parlamentu Nasionál reune iha plenária rezolve mak rekomenda pontu rua.

Ba dahuluk, husu Governu atu prosede realiza avaliasaun dezempeñu ba eis profesór sira hotu, prosede avaliasaun dezempeñu ba eis manorin hotu no reklamente, kontinua envidar esforsu hotu hodi prosede kontratasaun profesór hirak ne’e, iha kazu hetan ona rezultadu di’ak iha avaliasaun.

Instrui ba profesór sira-ne’e kontinua konkore iha kursu oioin rekrutamentu ho bolsa kandidatu.

Daruak, deklara apoiu ba prosesu rekrutamentu, por méritu, inisia husi Ministériu Edukasaun ho Komisaun Funsaun Públika (KFP).

Proponente aprezenta projetu rezolusaun ne’e mai Deputadu Gabriel Soares, Firmino Taequi, Mateus da Cruz (CNRT), Armando dos Santos Lopes, Manuel Henrique Noronha (PD), Mariquita Soares (FRETILIN).

Deputadu proponente, Gabriel Soares, dehan la presiza ko’alia kona-ba kronolójia problema eis manorin, maibé antigun manorin sira mai hasoru Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN) ba dala-rua, ho sorumutu ne’e PPN konvida mós komisaun G ne’ebé trata asuntu Edukasaun ne’ebé iha reprezetansaun bankada parlmentár hotu hodi akompaña, hafoin ne’e PPN orienta ba komisaun G halo serbisu relasaun ho antigu manorin sira.

Nune’e, komisaun G hala’o nia serbisu no komisaun diskute ho kuidadu tebes tanba de’it deside maluk sira-nia destinu.

“Ami komisaun ho hanoin katak, reprezentasaun partidu sira iha komisaun G ne’e iha ona reprezentasaun, iha komisaun ami la prega partidu A ka B iha ami ida-idak nia reen-toos, maibé hanesan reprezentante povu ne’ebé tur iha komisaun G atu ko’alia kona-ba asuntu edukasaun Timmor-Leste. Ho nune’e, komisaun G halo nia paresér dala-rua mai to’o iha Prezidente Parlamentu Nasionál no ami apresia ho Prezidente PN depois lee ami-nia relatóriu paresér analiza, depois to’o ikus hasai rezolusaun do Estadu Timor-Leste atu haree ba Estadu nia oan sira,” nia hateten.

Nune’e, Vise Prezidente Komisaun G ne’e hateten rezolusaun ne’e Estadu nian atu atende Estadu nia rekursu tanba rekursu Estadu nian no sei atende sei fila-fali fatin ida-idak hanesan manorin hodi hanorin estudante sira.

“Tanba ne’e husu ha’u nia maluk sira (Deputadu) atu bele fó votu a-favór ba komisaun G nia rezolusaun,” nia dehan.

Governu respeita desizaun husi órgaun soberania ida-ne’e

Vise Ministru ba asuntu Parlamentár hateten, Governu dezeña polítika setór edukasaun nian dezde mandatu simu iha inísiu haree ba kuadru legál sira-ne’ebé iha hela ministériu ne’e atu guia prosesu tomak dezenvolvimentu ba setór edukasaun nian.

Halo avaliasaun analiza hotu-hotu ba rejime ne’ebé iha kontinua kaer prinsípiu sira Governu anteriór define ona iha dekretu-lei númeru 31, 32, 34 iha tinan 2023 mak lori mai to’o ohin loron mak hamosu ingresu espesiál, no tama ba bolsa kandidatu faze dahuluk teste liu tiha ona no iha kandidatu 400-resin pasa no distribui ona ba eskola sira iha territóriu nasionál iha semana rua liu-ba.

Agora, iha semana ne’e hein de’it publikasaun vaga bolsa kandidatu ba faze daruak ne’ebé la loke tan rejistu ba sira seluk, konta nafatin sira-ne’ebé rejistu rihun 12-resin atu prepara aan inklui sira-ne’ebé halo teste ona iha faze dahuluk la liu hodi tuir nafatin labele lakon vontade hodi bele akomoda.

Nia dehan, husi teste faze dahuluk kandidatu 400-resin ne’ebé liu iha kandidatu na’in-50 mak tama iha kategória profesór sira-ne’ebé kontratadu iha tinan 2023 husi 1400-itál, signifika sira tuir teste.

Bainhira teste faze daruak ramata planu sei kontinua teste faze datoluk to’o Ministériu Edukasaun atinje númeru ne’ebé atu prienxe menus manorin na’in iha eskola hotu-hotu.

Bainhira teste dahuluk ramata, Ministériu Edukasaun (ME) halo nafatin levantamentu ba dezempeñu profesór sira-ne’ebé agora iha ona estatutu permanente ba sira-nia oráriu hanorin ninian, númeru kuota profesór iha eskola tuir númeru estudante sira ho profesór ne’ebé iha halo hela avaliasaun, se eskola ne’ebé surplus profesór muda ba eskola seluk ne’ebé menus profesór, ne’e mak daudaun halo hela.

Tan ne’e, nia hateten bazeia ba rejime tolu iha dekretu-lei tolu ne’ebé iha Governu Konstitusionál da-ualu (8) halo iha ona nune’e la muda no la inventa buat ida, halo de’it analiza sasán ne’e apropriadu atu guia ita ba kualidade ensinu.

“Iha pontu númeru A no B (iha rezolusaun) ne’ebé husu atu halo avaliasaun, ha’u partilla de’it iha ne’e, dadus ba kontratadu sira-nia avaliasaun ne’e iha rejista iha Komisaun Funsaun Públika (KFP) sistema sigap ne’e regula halo avaliasaun ne’e kada tinan, tanba kontratadu anuál to’o 31 dezembru sistema ne’e hamoos KFP nian,” nia hateten.

Nune’e, nia hateten ne’ebé rezolusaun ne’e se pasa Parlamentu ne’e soberanu, nia-aprte ohin mai prezensa iha ne’e hanesan vise Ministru asuntu Parlamentár atu toma nota hodi bele partila ho ministériu tutela ho mós Governu dásia enjerál ba deliberasaun ida ne’e.

“Deliberasaun ida-ne’e husu ba Governu atu la’o kontráriu husi dekretu-lei hotu ne’ebé guia Governu da-sia dezeña polítika edukasaun nian desde mandatu ne’e iha 01 jullu 2023 to’o agora ho progresu tomak ne’ebé la’o,” nia hateten.

Governante ne’e partila de’it ba pontu situsaun Governu nian relasiona ho rezolusaun ida-ne’e.

Nia dehan, rezolusaun ne’e mós husu kuandu kontinua nafatin ho polítika bolsu kandidatu ne’ebé fó espasu luan ba povu en-jerál estudante ramata universitáriu lisensiatura atu livre iha territóriu bele partisipa.

Hodi fó tan serbisu ida ba Governu Konstitusionál da-sia atu konsidera mós tratamentu espesiál ba eis manorin kontratadu sira.

Ba bolsu kandidatu loké ba ema hotu-hotu la’ós de’it ba eis profesór kontratu ramata maibé ba estudante sira-ne’ebé ramata ona sira-nia estudu iha universidade hodi sira mós iha direitu.

“Polítika ba rejista ba bolsu kandidatu ne’ebé atinje rihun 12-resin tama iha kontextu ida-ne’e, tan ne’e mak Governu da-sia liuhusi Ministériu Edukasaun faze teste dahuluk liu ona no mensajen klaru ba timoroan hotu-hotu atu kontinua tuir teste, inklui profesór kontratadu sira-ne’ebé kontratu termina tiha ona atu ba tuir, tanba iha pakote ida-ne’e Governu husi ME kontinua halo avaliasaun faktu husi polítika ida-ne’e implementa buka nafatin solusaun,” nia dehan.

Tuir nia, husi polítika ida ne’e saida mak kandidatu rihun 12-resin ne’ebé mak partisipa hanesan sira-ne’ebé partisipa iha teste faze dahuluk atu kontinua tuir teste ne’ebé mak loke iha faze sira tuir mai.

Nune’e saida mak ema interpreta husi polítika ida-ne’e husi Governu katak, esforsu hotu sei halo kria kondisaun hotu-hotu hodi sira-ne’ebé interresadu atu tuir sai manorin tenke liuhusi medida oioin ka bele liuhusi formasaun extra ruma ne’ebé Ministériu Edukasaun sei halo, entaun husi rezolusaun ne’ebé iha akumula hotu ona saida mak Governu dezeña hela atu la’o no la’o daudaun ona.

“Ne’ebé nafatin dala ida tan, ha’u espresa de’it pontu situasaun sira-ne’e lori nafatin Governu no Ministériu Edukasaun no kontinua respeita deliberasaun sira órgaun soberania ne’e nian ho termu liaguajen sira-ne’ebé propoin iha rezolusaun ne’e, no ami sei hala’o ami-nia kna’ar atu halo interpretasaun ba deliberasaun ida-ne’e ba ninia andamentu oinsá,” nia dehan

Notísia Relevante: PN sei hasai rezolusaun ba problema antigu profesór kontratadu

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór        : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!