iklan

POLÍTIKA

Governu submete proposta-lei OJE 2025 biliaun $2,6 ba PN

Governu submete proposta-lei OJE 2025 biliaun $2,6 ba PN

Governu liuhusi Ministériu Finansa (MF) submete ona proposta-lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan fiskál 2025 ho montante billaun $2,6 ba Parlamentu Nasionál (PN), tersa (01 outubru 2024). Imajen/Media PN.

DILI, 01 outubru 2024 (TATOLI)—Governu liuhusi Ministériu Finansa (MF), tersa ne’e, submete ona proposta-lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan fiskál 2025 ho montante biliaun $2,6 ba Parlamentu Nasionál (PN), ho pedidu debate karáter normál.

Proposta-lei OJE 2025 ne’e entrega direta husi Ministra Finansa, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, akonpañdua husi Vise Ministra Finansa, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito dias Ximenes, ne’ebé simu direta husi Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, iha nia gabinete PN, tuku 16h45.

“Ohin, hanesan ita-bo’ot sira hatene, tuir Lei Enkuadramentu Orsamentál no Jestaun Finanseira Públika, 01 Outubru Governu tenke hato’o nia Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan tuir mai. Entaun, ohin, Governu hatama OJE 2025 mai iha Parlamentu Nasionál. Hanoin Governu kumpre tuir lei, Governu la’o hela ho situasaun normál, ita debate normal. Ne’ebé, ami hein kalendáriu ne’ebé Parlamentu sei fó mai iha Governu,” Ministra Finansa, Santina Cardoso, hateten ba jornalista sira hafoin entrega proposta-lei OJE 2025 iha PN.

Governu liuhusi Ministériu Finansa (MF) submete ona proposta-lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan fiskál 2025 ho montante billaun $2,6 ba Parlamentu Nasionál (PN), tersa (01 outubru 2024). Imajen/Media PN.

Enkuantu, tuir komunikadu husi parte ezekutivu haktuir katak liuhusi reuniaun estraordináriu Konsellu Ministru nian iha loron 30 setembru 2024, aprova Projetu Proposta-Lei Orsamentu Jerál Estadu (OGE) nian ba tinan 2025, ne’ebé aprezenta husi Ministra Finansa, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, ho valór totál billaun $2,6, ne’ebé aloka ba Administrasaun Sentrál, ba Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA) no ba Seguransa Sosiál, inklui Fundu Rezerva Seguransa Sosiál nian. Montante ida-ne’e inklui alokasaun ida ho billaun $2,07 ba Administrasaun Sentrál no millaun $62 ba RAEOA.

Proposta-Lei OJE ba tinan 2025 ne’e tuir estratéjia implementasaun ba prioridade sira-ne’ebé prevee iha Programa Governu, ho lema “Investimentu iha infraestrutura estratéjika, hametin ekonomia no hadi’a moris-di’ak sidadaun sira-nian”.

Proposta ne’e elabora bazeia ba Objetivu Estratéjiku Governu Konstitusionál da-sia (IX) nian, ho objetivu atu promove dezenvolvimentu sósiu-ekonómiku ba Nasaun ne’e liuhusi investimentu alvu sira iha infraestrutura estratéjika, reforsu ekonómiku no inisiativa sira-ne’ebé ho objetivu atu hadi’a moris-di’ak sidadaun sira-nian.

Objetivu husi OJE tinan 2025 ne’e mak atu promove dezenvolvimentu ekonómiku no hadi’a kondisaun moris populasaun timoroan nian, liuhusi estratéjia klaru ida-ne’ebé foka ba kresimentu ekonómiku sustentavel, hadi’a servisu públiku no garante katak benefísiu dezenvolvimentu nian to’o ba sidadaun hotu-hotu.

Kona-ba infraestrutura estratéjika, aloka millaun $227,3 ba konstrusaun, espansaun, reabilitasaun no manutensaun estrada no ponte sira nomós ba implementasaun medida protesaun hasoru dezastre naturál, ho objetivu atu hadi’a konektividade no proteje komunidade hosi efeitu mudansa klimátika nian.

Prevee mós dotasaun sira ba reabilitasaun Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato no ba konkluzaun kabu submarinu fibra ótika ne’ebé sei liga Timor-Leste ba Austrália. Espansaun husi rede interna fibra ótika nian ne’e sei permite, hahú hosi tinan 2025, fornesimentu husi internet ho velosidade aas iha Timor-Leste laran tomak.

Iha setór eletrisidade nian, orsamentu prevee aumentu signifikativu ida iha subvensaun ba empreza públika EDTL, E.P., ho objetivu atu hadi’a no habelar fornesimentu kontínua eletrisidade nian, liuliu iha área rurál no remota sira, hodi garante servisu ida-ne’ebé estavel no abranjente liu.

Iha setór rekursu naturál nian, proposta millaun $40 ba melloria zona industriál no estrasaun petróleu no minerál iha kosta súl país nian, hodi kontribui ba dezenvolvimentu ekonómiku no ba reforsu seguransa enerjétika.

Iha setór finanseiru, prevee investimentu ida millaun $5 iha kapitalizasaun Banku Sentrál Timor-Leste, ho objetivu atu reforsa estabilidade no reziliénsia sistema finanseiru nasionál.

Proposta-lei ne’e aloka parte boot ida husi despeza, ho valór millaun $406 hodi apoia sosiedade sivíl, saúde no servisu sosiál sira.

Iha dezenvolvimentu kapitál umanu, aloka millaun $17,2 ba programa formasaun profisionál no téknika, nune’e mós ba konsesaun bolsa estudu.

Iha edukasaun sei simu mós millaun $145,8 ba konstrusaun eskola foun, formasaun profesór sira no fortalesimentu sistema jestaun edukativa nian.

Iha saúde, orsamentu aloka millaun $99,2 ba melloria rede ospitalár no sentru saúde sira iha Timor-Leste laran tomak, aleinde millaun $14,2 ba akizisaun no distribuisaun ai-moruk no ekipamentu médiku sira-ne’ebé esensiál.

Kona-ba protesaun sosiál, sei reforsa Programa Bolsa da Mãe ho aumentu boot liu millaun $7, aumenta tan millaun $2,86, ho objetivu atu hadi’a saúde no nutrisaun ba inan isin-rua no labarik sira.

Proposta ne’e inklui mós transferénsia ida ho millaun $124,1 ba Orsamentu Seguransa Sosiál, aumentu ida ho millaun $37,4 kompara ho 2024, ne’ebé reflete espansaun husi sistema Seguransa Sosiál no valór husi pensaun sosiál ferik-katuas no invalidéz.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór       : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!