MS rejista ema 128 iha Bobonaro afetadu moras TB

BOBONARO, 21 outubru 2024 (TATOLI) – Durante trimestre daruak hahú husi fulan-janeiru to’o juñu tinan 2024 ne’e, Ministériu Saúde (MS) rejista ema na’in-128 iha munisípiu Bobonaro afetadu moras Tuberkuloze (TB).
Koordenadora parseria TB husi Ministériu Saúde, Agustina Perreira, esplika, kazu hirak-ne’e rejista hafoin pasiente sira halo konsulta no diagnoza iha fasilidade saúde.
Notísia relevante: MS-PAM Bobonaro formaliza kompromisiu hapara TB iha 2025
“Iha tinan ne’e munisípiu Bobonaro rejista ona 128, husi janeiru to’o juñu, iha Maliana rasik 42,” nia aprezenta dadus ne’e durante halo enkontru advokasia provensaun moras TB ho líder komunitária iha postu administrativu Maliana, ne’ebé realiza iha Sentru Saúde Maliana, segunda ne’e.
Atividade ne’e realiza ho objetivu atu fahe informasaun kona-ba prevensaun moras TB ba líder komunitária sira nune’e bele iha koñesimentu atu konsiensializa komunidade sira prevene no kombate moras ne’e.
“Dalaruma ami ba to’o uma, dalaruma komunidade sira ladún kolabora ho ekipa saúde, sira taka odomatan ka ladún partisipa iha atividade konsulta, entaun liuhusi ita-boot sira ami presiza tebes apoia oinsá atu mobiliza atubele partisipa másimu, tanba ita-boot sira mak koñese liu komunidade duké ami,” nia katak.
Ema na’in hirak-ne’e dadaun ne’e halo hela tratamentu no na’in-13 mak lakon husi tratamentu ka lakohi hemu ai-moruk rútina durante fulan-neen nia laran.
Nia hatutan, kazu ne’e afeta barak liu ba mane, liuliu sira-ne’ebé ho idade reprodutiva, tanba apoia husi fatór risku sira ne’e na’in rasik kontribui hanesan; fuma sigarru, hemu-tua no hahalok seluk ne’ebé kontribui estraga imunidade hanesan kalan deskansa la to’o oras ualu no seluk tán.
Alende ne’e komunidade barak seidauk iha koñesimentu ba moras TB, nune’e sira konsidera katak moras ne’e hanesan moras bainbain.
“Dalaruma to’o kondisaun grave sira la ba konsulta, sira halai uluk ba ita-nia kultura lai, sira husik kondisaun sira-ne’e, depois grave mak sira halai mai ospitál konsulta, entaun dalaruma ami bele salva, dalaruma labele salva, tanba iha tan komplikasaun seluk ami labele halo milagre,” nia fó hanoin.
Xefe Sentru Saúde Maliana, Nasccimento Mau-Leto, informa, ekipa saúde Maliana preparadu atu servisu iha baze, maibé husu ba xefe aldeia no xefe suku ne’ebé inklui iha ekipa Task Force kombate TB atu kaer liman metin liuhusi servisu hamutuk, tanba atu elimina moras ne’e presiza luta koletivu.
“Ami saúde mesak labele halo buat ida, ami presiza tulun husi ita-boot sira, tanba ita-boot sira mak koñese komunidade ne’ebé me’ar, moras ne’e TB ne’e bele da’et, ohin loron ema ida sofre bele fahe tutan sai barak liután, entaun ita presiza hamutuk, tanba ita-nia komunidade nia koñesimentu ba moras ne’e sei mínimu liu,” nia hateten.
Biban ne’e, Administradór Postu Administrativu Maliana, Augosto Caetano, husu líder komunitária iha suku hitu atu halo servisu maka’as iha baze liuhusi hatutan informasaun ba komunidade sira tanba iha fulan hirak liu bá, Prezidente Autoridade munisipál Bobonaro asina ona kompromisiu atu hapara transmisaun moras TB iha tinan 2024.
“Ha’u fó ezemplu ha’u-nia fámilia ida moras ne’e kona iha 2016 durante ne’e nia hemu ai-moruk rútina, agora nia di’ak loos ona, entaun moras ne’e bele kura, ita presiza hakbesik-aan ba ospitál, labele ba fali kultura, tanba ne’e moras ospitál nia, hemu ai-moruk mak di’ak,” nia fó hanoin.
Esforsu ne’ebé MS halo atu kombate moras TB mak hanesan daudaun ne’e halo advokasia ba líder komunitária sira iha postu administrativu idak-idak, sei halo mós kapasitasaun profisionál saúde no voluntáriu suku ho aldeia sira, no sei halo screaning tama sai uma atu deteta kazu TB ne’ebé kompleta ho ekipamentu diagnóstika.
Notísia relevante: Klibur Domin Tibar halo escrening TBC liu rihun 10 iha Liquiça
Jornalista: Sérgio da Cruz
Editór: Evaristo Soares Martins

