DILI, 24 outubru 2024 (TATOLI) – Família ida iha Tuana-laran Dili deside entrega objetu funu nian ba Arkivu Múzeu Rezisténsia Timorense, Institutu Públiku, (AMRT, IP) nune’e bele seguru no labele lakon.

Objetu funu hirak ne’e rai iha família ne’e nia uma hahú tinan-1995 bainhira líder polítiku sira hala’o rede klandestina ba independénsia Timor-Leste nian.
“Múzeu agradese tebes ba família ne’e, sira bele apoiu ona ba ita-nia luta ida ne’e, maske uma-na’in ema Indonézia nia ferikoan mak Timor maibé ema ne’e fuan-boot atu apoiu ba ita-nia luta ba libertasaun nian, ne’ebé sira mai entrega ona objetu sira ne’e ita agradese no Múzeu sei konserva didi’ak iha fatin seguru,” Diretór Ezekutivu AMRT ne’e hateten iha nia intervensaun bainhira família hirak ne’e entrega dokumentu iha Múzeu Rezisténsia, kinta ne’e.
Nia dehan, ba oin AMRT sei buka tuir nafatin dokumentu funu nian iha territóriu nasionál atu rekolla hodi tau hamutuk iha AMRT nune’e labele lakon no estraga tanba tempu komesa la’o ba oin dokumentu sira bele lakon.
Objetu funu nian ne’ebé família ne’e entrega ba AMRT mak hanesan, telemovel uma nian ida, HT ida, tape record (gravadór) ida no motorizada ho marka Honda Astrea ida ne’ebé durante ne’e tula líder polítiku sira ba mai Dili laran no ai-laran no lori karta ba mai.
Reprezenta Família Olinda Lafu ho kódiku ‘Nurlela’ hateten, objetu hirak ne’e rai de’it iha uma laiha ona funsaun no deside entrega ba AMRT atu kuida didi’ak nune’e istória labele lakon.
“Dokumentu sira ne’e ami deside entrega ba AMRT tanba ami rai beibeik iha uma mós laiha ona funsaun. Se rai kle’ur bele lakon no aat tiha, ami konta de’it istória mós ema la fiar. Entaun, lori mai iha ne’e para ema hotu mai vizita bele haree,” Olinda dehan.
Nia dehan, funu hotu ona dokumentu importante sira durante utiliza ba funu liuliu iha Frente Klandestina nian tenke tau iha públiku para ema hotu bele hatene liuliu jerasaun foun sira.
“Sasan sira ne’e ami kuandu rai de’it ema la hatene, ita keta kontribui ba nasaun ne’e mós ema la fiar, maibé agora ami lori mai para ema hotu bele haree saida mak durante ne’e ami halo no kontribui,” nia afirma.
Olinda esplika, objetu hirak ne’e hanesan telemovel uma nian no HT nia funsaun mak bainhira líder polítiku sira hanesan Agosto dos Santos ‘Talenta’ no Paulo Sarmento ‘Tuloda’ bele halo kontaktu ho líder boot Kay Rala Xanana Gusmão iha Cipinan Jakarta, Indonézia.
“Sasan sira ne’e nia funsaun mak ne’e, uluk líder polítiku barak mak mai ha’u subar iha ha’u-nia uma, maun Talenta no maun Tuloda mate-bian ona, biasa maun Tuloda mak komunika bebeik ho maun Xanana iha Cipinan, sira halo kontaktu iha ha’u-nia uma, iha tempu ne’ebá ha’u nunka ta’uk mate. Ha’u-nia katuas oan ami na’in rua brani no apoiu mós husi viziñu sira balu. Motor ne’e ami utiliza para lori karta husi vila ba ai-laran, tula mós maun Tuloda no maun Talenta ba mai Dili laran no ba ai-laran,” Olinda haktuir.
Iha sorin seluk, veteranu ‘Talenta’ reforsa tan katak, loos duni uluk hala’o klandestina subar mós iha família ne’e nia uma no sasan sira ne’e utiliza duni ba prosesu luta Timor-Leste nian.
“Sasan barak maibé balun ahi han hotu iha 1999, sorte sasan sira ne’e família ne’e hakohi tia foin ba ke’e hetan fali, sasan sira ne’e hanesan telemovel uma nian ne’e mak Tuloda utiliza ba ko’alia ho Maun Xanana iha Cipinan, motor ne’e mak ami utiliza ba mai no estafeta sira lori karta ba mai vila ba ai-laran no ai-laran mai vila,” Talenta fó sasin.
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo





