OEKUSI, 07 Maiu 2025 (TATOLI) – Ministériu Justisa (MJ) liuhusi Diresaun Nasionál Direitu Umanu no Sidadania (DNDHC), kuarta ne’e, hala’o diseminasaun kona-ba títulu na’in ba rai no lei sira seluk ba komunidade iha suku tolu, sub-rejiaun Oésilo, Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA).
Notísia relevante:Ministériu Justisa atribui sertifikadu títulu na’in ba rai ba benefisiáriu 29 iha Oé-Cusse

Enkuadramentu legál ualu ne’e mak hanesan, lei númeru 13/2017, kona-ba rejime espesiál definisaun titularidade bein imovél, aprezenta husi Diretór Nasionál Asesória Juridíku no Lejíslasaun (DNAJL), Nelinho Vital, dekretu-lei númeru 5/2020 kona-ba organizasaun funsionamentu komisaun terra propriedade, aprezenta husi Sekretáriu Exekutivu Komisaun Terra Propriedade, Celito Cardozo, lei númeru 8/2017 kona-ba espropriasaun tanba utilidade públiku aprezenta husi Xefe Departementu Tratadus Monitorizasaun, Adriano Barboza Soares.
Nune’e mós dekretu-lei númeru 65/2022 kona-ba informasaun kadastru perdiál, aprezenta husi Xefe Departementu Klasifikasaun Avaliasaun Valór ba Renda, Damião Barreto da Costa Araujo, dekretu-lei númeru 19/2004, kona-ba rejíme jurídiku soin metin iha fatin, afetasaun ofisiál no arredamentu husi soin ne’ebé tama iha dominíu privadu no Estadu, aprezenta husi Diretór Arrendamentu, Helder Cosme Marçal.
Dekretu-lei númeru 9/2002 kona-ba nasionalidade, aprezenta husi Konservadór Rejistu Notariádu RAEOA, José Ase Neno Colo, dekretu-lei númeru 15/2024 kona-ba estatutu PCIC aprezenta husi Rebeco Caldas reprezenta PCIC no Defensória Públiku Jerál aprezenta husi Cancio Xavier.
Notísia relevante:DNTP Oé-Cusse rejista kazu disputa rai 56
Biban ne’e, Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Terra no Propriedade RAEOA, Marcelino Marques Coro, reprezenta Autoridade RAEOA, agradese ba Ministériu Justisa, tanba enkuadramentu legál ualu ne’e nesesáriu ba komunidade atu intende.
“Ministériu Justisa iha hanoin di’ak mai povu Oekusi, tanba lei ne’ebé ohin sita, importante tanba ita haree Oekusi projetu barak aafeta rai-nain, problema rai tanba balun seidauk tama mai, entaun oportunidade ne’e bele halo diskusaun, nune’e bele konvense saida mak durante ne’e infrenta,” nia ko’alia iha ámbitu abertura divulgasaun ne’e iha sede suku Bobometo, ohin.
Iha fatin, Diretór Jerál Polítika no Justisa, Honórario Aureliano Soares Magalhaes, informa, objetivu husi divulgasaun ne’e liga liu ba asuntu rai, tanba hafoin lei númeru 13/2017 ba definisaun titularidade bein imovél atu define sai na’in ba rai, bazea lei númeru 8/2017 kona-ba espropriasaun, halo komunidade preokupa tanba ne’e hotu-hotu defende ona nia rikusoin hanesan uma no rai.
“Entaun ita presiza ezamina informasaun sira-ne’e, hanesan objetivu ida katak, ita lori justisa besik liutan ba komunidade sira, divulgasaun ne’e mós baze ita-nia planu asaun anuál, katak Ministériu Justisa tenke fahe informasaun liuliu ba asuntu rai, atu komunidade sira bele komprende nune’e idak-idak uza nia rikusoin tuir saida mak nia hetan no labele hadau malu,” nia informa.
Entertantu, Xefe suku Bobometo, hato’o agradese ba Ministériu Justisa, tanba bele hili sub-rejiaun Oésilo, atu sosializa lei sira ba asuntu rai, nasionalidade no asuntu justisa sleuk tan.
“Ha’u lori komunidade suku tolu, Usitasa’e Bobometo Usitaqueno, hato’o agradese, tanba ami iha Oésilo besikliu fronteira, dalaruma ami mós hola malu ho rai viziñu maibé barak seidauk sai sidadaun Timor-Leste, tan ne’e oportunidade ami agradese tanba bele esplika mai ami, kona-ba rai klaru durante problema barak, balu uluk 1999 seidauk mai, maibé sira-nia sei ejiste nafatin, tan ne’e presiza esplika nune’e ema hotu komprende,” nia orgullu.
Tuir observasaun jornalista Ajénsia Tatoli,I.P, katak hafoin ramata aprezentasaun husi oradór prinsipál sira, kontinua kedas ba sesaun husu no hatan, durante oras haat fó oportunidade ba komunidade hato’o rekomendasaun no preokupasaun liuliu asuntu hetan nasionalidade.
Notísia relevante:Komisaun Terra no Propriedade solusiona kazu disputa rai 200 iha territóriu
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Florencio Miranda Ximenes




