iklan

INTERNASIONÁL, HEADLINE

Timor-Leste no UNEP konsolida kooperasaun hodi reforsa reziliénsia klimátika

Timor-Leste no UNEP konsolida kooperasaun hodi reforsa reziliénsia klimátika

Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, hasoru malu ho Koordenadór Rezidente Programa Nasaun Unida ba Meiu Ambiente (UNEP, iha inglés), Inger Andersen. Foto/Nelson de Sousa.

FRANSA, 11 Juñu 2025 (TATOLI) – Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, hasoru malu ho Koordenadór Rezidente Programa Nasaun Unida ba Meiu Ambiente (UNEP, iha inglés), Inger Andersen, iha ámbitu Konferénsia Internasionál Oseanu iha Nice, Fransa.

Iha sorumutu ne’e, Kalbuadi Lay ho Inger Andersen diskute kona-ba UNEP nia apoiu ba Estadu illa ki’ik ne’ebé sei dezenvolve, inklui Timor-Leste atu enfrenta dezafiu ambientál.

“Timor-Leste hela iha triángulu korál, rejiaun ida ne’ebé na’in ba biodiversidade mariña. Rai no tasi hale’u, ami maka iha flora no fauna ne’ebé uniku. Povu Timor-Leste iha koneksaun kulturál ne’ebé profunda ho natureza no tasi no ami kompromete atu proteje ami-nia ambiente. Governu halo pasu konkretu atu tau atensaun ba ami-nia ekosistema, inklui inisiativa ambientál ho baze komunidade”, Kalbuadi hateten iha enkontru ne’e.

Governante ne’e mós koloka preokupasaun kona-ba dezafiu husi mudansa klimátika, ne’ebé afeta nasaun illa ki’ik sira iha prosesu dezenvolvimentu, inklui Timor-Leste. Nia hato’o mós kona-ba Governu Timor-Leste ne’ebé daudaun dezenvolve Polítika no Planu Asaun ba Ekonomia Azúl ne’ebé iha hela faze finál no koloka mós solusaun sira ba kestaun poluisaun plástiku.

“Ami apresia UNEP nia lideransa no parseria no ami hakarak fortalese ami-nia kooperasaun atu harii futuru ida ne’ebé rezilente, sustentavel, verde no azúl ba futuru Timor-Leste”, nia akresenta.

Koordenadór Rezidente UNEP, Inger Andersen, kompromete atu kontinua apoia Timor-Leste ba implementasaun projetu rua, sistema alerta sedu no apoia komunidade afeta ba dezastre naturál, ne’ebé implementa ona, no dezenvolve planu atu revee rezultadu ho parseiru implementasaun ho Governu tuir objetivu Governu Dasiak nian.

Nia salienta katak prioridade sira hanesan ekonomia azúl no kombante poluisaun plástiku sei kontinua hetan atensaun, tanba UNEP mós iha atividade relevante iha área referida.

Relembra katak ajénsia ONU implementa ona projetu lubun iha Green Climate Fund (GGF) hodi apoia Sistema Alerta Sedu (Early Warning Systems) hodi hala’o reziliénsia idrometeorolojia iha Timor-Leste husi 2022 to’o 2027 ho orsamentu millaun $21,7.

Projetu alerta sedu mak rezultadu husi prosesu konsultativu entre GCF no Governu Timor-Leste iha diálogu rejionál GCF iha fulan-Agostu 2016 ne’ebé hala’o iha Suva, Fiji, ba reprezentante Small Island Developing States (SIDS) kona-ba oportunidade atu kolabora iha dezeña no dezenvolvimentu proposta ba programa reziliénsia klimátika ne’ebé apoia husi GCF.

Ajénsia rua, Programa Nasaun Unidu ba Dezenvolvimentu (PNUD) no UNEP, mak apoia implementasaun no identifika husi Governu Timor-Leste atu dezenvolve projetu sira ne’ebé aborda parte hotu-hotu husi kadeia valór, husi rede observasaun to’o entrega konsellu prátiku no sedu ba komunidade kona-ba maneira atu redús kauza husi mudansa klimátika.

Projetu apoia komunidade rurál hasoru mudansa klimátika no dezastre naturál ho orsamentu millaun $22,4. Programa sira ne’e serbisu hamutuk ho Ministériu Turizmu no Ambiente, Ministériu Administrasaun Estatál, Ministériu Interiór, Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta.

PNUD tulun Governu kona-ba proteje komunidade vulneravel sira husi inundasaun, rai-lakan, erozaun. PNUD nia objetivu mak apoia finanseira ho lejizlativa ne’ebé iha atu aumenta reziliénsia klimátika ba infraestrutura rurál ki’ik ne’ebé vulneravel.

Enkontru ne’e akompaña husi Embaixadór Timor-Leste ba Uniaun Europeia, Jorge Camões, no delegasaun sira seluk.

Notísia relevante: Timor-Leste reafirma kompromisu hodi implementa ODS 14

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!