iklan

JUSTISA, HEADLINE

Tribunál julga kazu administrasaun danoza ne’ebé envolve husi pesoál INSPTL

Tribunál julga kazu administrasaun danoza ne’ebé envolve husi pesoál INSPTL

Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili. Imajen TATOLI/António Daciparu

DILI, 01 Jullu 2025 (TATOLI)—Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili, tersa ne’e, halo julgamentu ba kazu administrasaun danoza ne’ebé envolve husi pesoál Institutu Nasionál Saúde Públika Timor-Leste (INSPTL) ho inisiál FEG.

Kazu ne’e akontese iha Jullu 2023 iha Institutu Nasionál Saúde Timor-Leste bainhira arguida FEG nu’udár responsavel finansa iha Institutu Nasionál Saúde Públika Timor-Leste, arguida mak levanta iha banku no rai iha branka no arguida mak kaer xave.

Iha tinan 2023 ba períodu fulan-Jullu, Agustu no Setembru INSPTL hetan orsamentu jerál Estadu atu finansia programa Q3 (trimestrál datoluk) nian ho montante $108.934,25.

Orsamentu husi OJE refere depózita iha BNCTL no osan husi doadór UNFPA no WHO sira depózita iha ANZ Bank, nune’e arguida FEG hanesan responsavel ba finansa mak halo levantamentu ba osan ne’e no dalaruma levanta husi testemuña Bernadete hanesan tezoreira.

Depois lavanta tiha osan sira-ne’e, testemuña Bernadete entrega ba arguida FEG hodi guarda ba branka. Nune’e, arguida Frediana hanesan responsavel ba finansa mak halo levantamentu ba osan sira-ne’e no dalaruma levanta husi testemuña Bernadete hanesan tezoreiru, konforme dokumentu konsta iha autu fls: 164-167.

Hafoin levanta tiha osan sira-ne’e, testemuña Bernadete entrega ba arguida Frediana hodi guarda ba branka ka safety box ne’ebé rai iha fatin finansa nian nune’e kuandu kada unidade atu hala’o formasaun no treinamentu ruma mak arguida no testemuña Bernadete entrega osan ba responsavel atividade.

Kada atividade ne’ebé finansia husi OJE no mós husi doadór sira-ne’e, ezekuta kada fulan tolu (3) ho orsamentu $31.887,90. Más, orsamentu referida arguida Frediana la guarda iha branka INSP-TL nian no reimbolsu ba BNCTL maibé osan balun guarda fali iha nia uma no mós osan balun bá depózita iha arguida nia konta bankária privada iha BRI.

Arguidu FEG nia hahalok ne’e ho forma livre, deliberada no konxientemente apropria ba nia aan osan restu husi atividade Q3 ba fulan-Jullu, Agostu no Setembru nian iha INSP-TL ho montante $31.887,90 hodi prejudika INSPTL labele halo nia atividade Q4 nian.

Arguida hatene katak hahalok ne’e proibidu no hetan punisaun tuir lei penál maibé nia kontinua pratika asaun ne’e. Tanba ne’e, konstitui arguida hanesan autora materiál ho forma konsumada ba krime administrasaun dano no pekulatu tuir artigu 274 husi Kódigu Penál konjugadu ho artigu 82° husi Lei nú. 07/2020, 26 Agostu, kona-ba Medida Prevensaun no Kombate Korrupsaun.

Nune’e, iha sala julgamentu, Ministériu Públiku liuhusi Prokuradór Matias Soares solisita ba Tribunál atu halo alterasaun ba faktu la subtansiál liuliu ba osan ne’ebé mak arguida lakon iha branka tanba bazeia ba depoimentu sasin ida katak osan ne’ebé mak lakon iha branka ne’e la’ós $31.000, maibé osan hamutuk iha $41.000. Orsamentu $30.000 ne’e husi orsamentu jerál Estadu no $14.000 husi doadór, tanba ne’e Ministériu Públiku husu ba Tribunál atu halo alterasaun ba faktu la substansiál nune’e Tribunál bele kosta iha akuzasaun.

Prokuradór Matias mós solisita ba Tribunál atu haree arguidu nia konta iha banku BRI tanba arguida molok iha nia depoimentu katak osan balun ne’e nia rai iha nia konta bankária iha BRI, tanba ne’e Ministériu Públiku husu Tribunál atu notifika BRI atu haree kestaun ne’e.

Iha sala julgamentu, defeza husi arguida FEG, Defensór Públiku Eustaquio Guteres mós husu ba Tribunál ofisiozamente atu nomeia testamuña ka peritu ba branka nian atu esplika didi’ak mekanizmu utilizasaun ba branka.

Razaun defeza hato’o rekerimentu ne’e, tanba defeza dúvida ho depoimentu sasin sira-nian katak molok ne’e sira hatene ona katak osan lakon uluk ona iha branka mak foin sira hato’o ba arguida katak osan lakon iha branka.

Tuir Eustaquio katak normalmente ema tenke loke uluk branka mak foti osan, la’ós hatene uluk osan lakon maibé la hatene sé mak foti osan.

Hafoin rona tiha rekerimentu, Ministériu Públiku no Defeza nian Tribunál koletivu liuhusi Juíz José Escurial aseita ho pedidu Ministériu Públiku nian hodi halo alterasaun la substansiál ba faktu sira-ne’ebé Ministériu Públiku hetan no Tribunál deside katak faktu la substansiál sira-ne’e konsta de’it iha autus ba desizaun ba kazu ne’e.

Tribunál mós aseita Ministériu Públiku nian hodi notifika banku BRI hodi haree konta bankária arguida nian.

Tribunál la aseita pedidu defeza nian kona-ba atu haruka peritu ida ba haree utilizasaun branka nian no Tribunál fundamenta katak kestaun hanesan ne’e ba iha tempu seluk de’it.

Hafoin rona tiha parte rua, Tribunál deside halo kedas inspesaun ba Intitutu Nasionál Saúde Públika Timor-Leste hodi ba iha branka.

Bainhira Tribunál halo inspesaun ba lokál Tribunál haree katak branka antiga ne’ebé rai osan ne’e sei tau hela iha diretór nia sala maibé arguida FEG ne’ebé uluk kaer nia la lembra ona númeru branka nian ne’ebé ho díjitu sia.

Nune’e, iha prosesu inspesaun ne’e, Tribunál hasai despaxu imediatu ba dirijente INSPTL loron sanulu nia laran tenke loke ona branka ne’e para Tribunál atu haree branka ne’ebé rai osan ne’e, kuandu dirijente INSPTL la loke branka ne’e Tribunál konsidera dezovidiénsia no sei akuza krime foun ba dirijente Institutu Nasionál Saúde Públiku Timor-Leste.

Audiénsia julgamentu ne’e prezide husi Juíz Kolletivu José Escurial no Francisca Cabral, Ministériu Públiku reprezenta husi Prokuradór Matias Soares no arguida hetan asisténsia  husi Defensór Públiku Estaquio Guterres.

Journalista: Natalino Costa

Editór: Xisto Freitas da Piedade

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!