DILI, 25 jullu 2025 (TATOLI) –Prezidente Repúblika José Ramos Horta, husu ba Governu atu tau nafatin atensaun ba moras sira iha Timor-Leste (TL).
“Governante sira hahú kedas independénsia mai to’o agora, halo esforsu tau osan no halo polítika lejislasaun progarama ba setór saúde, liuliu ba moras sira hanesan malária, dengue, tuberkuloze, moras kulit sei iha. Ne’e duni, prosesu ne’e kontinua luta kontra moras sira ne’e, nune’e bele hamate moras sira ne’e iha ita-nia rain,” Xefe Estadu dehan, bainhira halo abertura ba loron nasionál saúde ba dala-10 iha BJ Habibie, Bidau Santana, ohin.
Xefe Estadu agradese ba parseiru sira hanesan Austrália ne’ebé mak parseria importante iha setór saúde inklui USAID, Xina, Japaun, ne’ebé durante ne’e apoiu iha área oioin iha saúde.
“Ha’u agradese mós ba OMS nia servisu di’ak tebes apoiu saúde nune’e mós UNICEF, WFP ne’ebé mak kontribui liuhusi direita no indireita,” nia haktuir.
Iha fatin hanesan, Vise Ministru Fortalesimentu Saúde, José Magno dos Reis hateten, loron Nasionál Saúde ba dala-10 iha Timor-Leste tinan ida-ne’e foka liu ba prevensaun no ábitu saudavel sira.
Enerjia no espiritu ne’ebé hatudu iha eventu ne’e hatudu mensajen ida-ne’ebé klaru katak, ita-nia povu prontu atu halo mudansa. “Prontu atu halo saúde sai prioridade, prontu atu prevene moras, la’ós de’it atu kura. Lori saúde besik liu ba komunidade no hametin prevensaun, la’ós de’it ema ne’ebé importante ida-ne’e saida mak ita presiza duni atu halo,” José Magno dos Reis, esplika.
Governante ne’e afirma, ema barak sei luta nafatin atu hetan servisu saúde. Tanba ne’e maka labele hein atu ema moras sira mai hasoru maibe presiza lori kuidadu diretamente ba fatin ne’ebé ema sira hela ba. Bainhira ema ida iha família ida hetan moras, sei afeta uma-laran tomak.
“Entaun, família nia saúde la’ós de’it kestaun pesoál. Mantein família sira atu saudavel nafatin signifika mantein mós Timor-Leste atu forte nafatin,” nia dehan.
Atu ajuda halo ida-ne’e bele akontese, tuir autoridade governativa ne’e katak lansa ona programa foun boot ida-ne’ebé hanaran Pakote Saúde Integradu (PIS). Ida-ne’e liga kuidadu iha área lima hanesan sistema saúde, fasilidade saúde sira, programa nasionál sira, komunidade, no servisu espesialista sira.
“Ida-ne’e signifika ema sira bele hetan prevensaun, tratamentu, no apoiu ba rekuperasaun iha viajen ida-ne’ebé ho dignu. Ida-ne’e maka maneira ida atu fó kuidadu ne’ebé tau família no komunidade sira iha sentru,”nia énfaze.
Nune’e, Reprezentante Organizasaun Mundiál Saude (OMS) iha Timor-Leste, Arvind Mathur dehan PIS hala’o papél transformadór tanba ne’e OMS orgullu atu apoia Ministériu Saúde hodi hatama PIS nu’udar fundasaun ba kuidadu ne’ebé sentradu iha ema husi komunidade sira to’o ospitál sira.
“Elementu xave ida husi ida-ne’e maka Voluntáriu Saúde Komunitária pontu kontaktu dahuluk ba família barak. Ho formasaun no apoiu ne’ebé loos, sira sei iha liña oin ba prevensaun, deteksaun lalais, no promosaun saúde,” Arvind haktuir.
Reprezentante OMS hatutan, atu bele hetan susesu, kuidadu primáriu tenke hetan apoiu hosi servisu sekundáriu no tersiáriu sira ne’ebé forte. “Iha ne’e, dezenvolvimentu rekursu umanu mak xave”, nia rekoñese.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




