PR Horta-OMS diskute asuntu eliminasaun Malária iha Timor-Leste
DILI, 29 Jullu 2025 (TATOLI)—Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, hamutuk ho Reprezentante Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) iha Timor-Leste, Arvind Mathur, tersa ne’e, diskute dala ida tan asuntu prioridade nasionál oioin kona-ba saúde, inklui eliminasaun malária iha Timor-Leste ho susesu, aumentu kazu raiva no esforsu atu aselera eradikasaun tuberkuloze (TBC).
Notísia Relevante: Timor-Leste hetan ona sertifikadu livre Malária husi OMS
Reprezentante Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) iha Timor-Leste, Arvind Mathur, halo apresiasaun ba Prezidente Repúblika nia apoiu tomak ba setór saúde, partikularmente ba realizasaun signifikativa Timor-Leste nian ne’ebé foin lalais ne’e simu sertifikasaun eliminasaun malária husi OMS.
“Ne’e hanesan konkista boot ida ba Governu no ba povu Timor-Leste nian. Agradese ba apoiu hosi Prezidente, Timor-Leste agora rekoñesidu hanesan nasaun livre husi malária. Maske nune’e, ami simu mós rekomendasaun global sira hodi eliminasaun ne’e bele sai sustentável,” Arvind Mathur hateten ba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite.
Aleinde malária, OMS no Prezidente Horta diskute mós kona-ba númeru kazu raiva nian ne’ebé aumenta iha nasaun ne’e, tanba to’o iha fulan-Jullu 2025 ne’e, Timor-Leste rejista ona mate na’in-haat (4) tanba raiva.
Arvind Mathur subliña, importánsia husi disponibilidade husi vasina sira hasoru raiva no imunoglobulina ba tratamentu husi asu tata kategoria tolu (3).
“Ami hatán ona ba Prezidente nia preokupasaun kona-ba raiva. OMS serbisu hamutuk ho Ministériu Saúde hodi garante katak vasina sira no imunoglobulina disponivel iha nasaun tomak,” nia esplika.
Aleinde ne’e, diskutr mós kona-ba tuberkuloze no OMS fiar katak eliminasaun TB sai nafatin dezafiu ida maibé ho planu ida-ne’ebé dezenvolve iha kolaborasaun ho Ministériu Saúde, Ministériu Solidariedade Sosiál no apoiu husi Fundu Globál, pasu aseleradu sira bele realiza lalais.
Esforsu sira-ne’e inklui uza teknolojia sira hanesan raiu-X dijitál, intelijénsia artifisiál (IA), no servisu diagnóstiku sira bazeia ba jenétiku, ne’ebé agora disponivel iha munisípiu hotu-hotu no ida-ne’e hametin kna’ar husi traballadór saúde komunitária no voluntáriu sira sai mós parte xave husi estratéjia nasionál.
“Prezidente enkoraja maka’as implementasaun planu hodi aselera finál TB nian. Ami mós apoia disponibilidade tratamentu komprensivu no asisténsia ai-han nian,” nia dehan.
Foin lalais ne’e, Ministériu Saúde mós estabelese task force nasionál hodi hakotu TBC nu’udar parte ida husi estratéjia dupla Governu nian.
Iha enkontru ne’e, Mathur relata mós kona-ba progresu kolaborasaun entre OMS no Governu Timor-Leste kona-ba programa saúde eskolár ne’ebé alkansa eskola liu 1,300 iha nasaun laran tomak.
Programa ida-ne’e inklui triajen saúde, kampaña deparasitasaun no monitorizasaun saúde ba estudante sira ho idade 6 to’o 16, husi klase 1 to’o 9.
Iha enkontru ne’e ko’alia kona-ba Prezidente Horta nia partisipasaun iha Asembleia Jerál ONU nian ne’ebé sei mai, ne’ebé sei ko’alia kona-ba asuntu moras la hada’et (MNC).
Prezidente Horta ne’ebé serbisu nu’udar ko-prezidente ba grupu Estadu nian kona-ba NCDs, hein atu hala’o papél xave ida iha promosaun tributasaun pro-saúde nian iha nivel mundiál.
“Ami informa ba Prezidente kona-ba enkontru nivel aas ONU nian ne’ebé sei mai kona-ba NCDs no importánsia husi polítika fiskál ba prevensaun no kontrolu moras sira-ne’e,” nia dehan.
Enkontru ne’e afirma kompromisu maka’as entre Governu Timor-Leste ho OMS hodi hametin sistema saúde nasionál no rezolve dezafiu saúde públika oioin ho forma integradu no sustentável.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes
